Chawnghilh's Blog

Lî leh Tuikhuah – kan hìm zàwk nân

Posted in Qualitus : Habitus by chawnghilh on November 3, 2009

DSC_0050

 

DSC_0066

 

Mark Twain (Samuel Langhorn Clemens)-a fiamthu fing—ka naupan laia ka chhiar—ka la theihnghilh theih miah loh chu, “Tui tla chu tui atanga làk chhuah hmasak phawt tùr; chumi dawtah —tui kha amah atanga làk chhuah ve leh mai tùr,” tia a ziak kha a ni. A sawi sàmlàm thiam lutuk kha, ka nuih phah char char mai maw le!

Vànzèma ang kha chu Mizo zîngah kan awm tawh lo mai thei! Ani pawh kha tui-thiam, li-mawnga zuk fam ta a ni. Mat luiah a ni nghe nghe àwm e. Mat Lei (Leite khaw hnaih lamah) Vànzèma Lî tih thuziak intâr lamlianpui atanga hmuh theihin a awm thìn kha!

Tui-tla hi mi pahnih ka buaipui ve tawh a —Nghasih Lui leh Aikha Lui infinna Lî-ah thiante nèn kan kal a. Sikul tlànbo kan ni ta àwm e. Lui pahnih infinna livir ka zuk ninhlei thlìr vèl mai mai khàn, mihring vir tel zawk zawk hi ka zuk hmu tlat ta mai a. Eng sawi set set lovin ka zuang lùt nghàl rap a. A chhìp sam ka thàm fuh nghàl mial a, ka hnùk chhuak ta a. Thian dangten an bân min rawn pe nghàl bawk a —kan tangtlâng a. A fuh khawp mai!

Tùn hnu thlenga inhmuh nîkhua chângin—ka sawi loh pawh—ka mi chhanchhuaha chuan khàng chanchin kha a sawi kai hrim hrim thìn. A tilàwmawm thiam khawp thìn mai!

Gulf of Thailand-ah—vaukama kan tlai-lèn pahin—râwlthar pakhat hian tui a lo va nêl sual a. Safety china rì an kham bàk chu a va dai chuang lo nàin, tuifinriat tuifàwn rawn invawrh leh tuifàwn lèt leh chuan a thùk lamah a hnùk ta thut mai a. Ka thlìr loh lam a ni nghe nghe a. Mahse, au thàwm, “HELP …” tih ka hriat avàngin ka va thlìr phei nà chu —tanpui ngai mangang bân phar rawn lang vaih vaih hi ka va hmu ta. Vaukamah ka thil ken ka thehthla tawp a —ka theih anga rangin ka va pan chilh a. Chèt a khirh khawp mai!

Ka thinlung chhûngrilin thil a dâwn thui hman fû! Thih loh rèng ka inring bìk tawh chuang lo! Chu râwlthar chu a hnung lam atangin ka kuah a. A tàl nasa viau leh nghàl a. Lesson thar chalkboard hmanga zir lehna hmun a ni tawh si lo! A tak tak ram a ni ta si, ka thahruiin a hneh lo teuh khawp mai. Tui lah a al nasa mai si a, mit a thìp —men a harsâ, tuifàwn a khauh nasa si, li-chhuat engang fakauva thùk nge ka hre phàk tawh lo. Tui chunga ka lû a lawr chhuah veleh, “HELP, HELP,” tiin ka au, tui ka hàk bawk. Tuitlà ka va mana kha ka chelh nghet tàwk a. Chu chu ka theih tàwk awmchhun a ni ta! (Tui-tla inchhar chanchin rèng rèngah hian ka pain John F. Kennedy-a’n a thian, tuipuia mangangte a chhanchhuah dàn min hrilh thin kha ka hrechhuak ziah thìn.)

Thai Coast-guard ho tuan a tha kher mai! Ka chauh chhiat hmâin an hampuar-lawng-ah min hnùk lùt hman ta a ni. Chhanchhuaktu pawh ka ni ta chuang lo—chhanchhuah ngai ve thovah ka va tang ta a nih ber chu! Kan nihlawh hrim hrim e.  Chuvàngin, experience ningnêl tak ka nei lekfang nàin, fîmkhur chhuah dàn ka ziak duh ve hrim hrim a ni.

Ka thianpa Joseph Kay (90) hi mi-namai lo deuh mai a ni a. Kum 40 kalta vèl tawhah khàn Swimming Pool Indoor/Outdoor-a an President a lo ni thìn a, (a hmun chiah chu sawi lo mai ila). Tùnah pawh hian a membership nihna zahawm tak avàngin ka kal ve phàk ngai lohna tùrah ama rualin ka kal ve theih phah a. A kutzungtanga mi kawha  lùt ve thei mai zèl ka ni a.

Ram changkànga Swimming Pool an vawn dàn hi ka lo la hmêlhriat èm èm lo va. Feet 5-a thùkah ka lùt a; chutianga thùk vek tùrah chuan ka ngai a. Ka’n hleuh titih ta a, thui vak lo ka inchhèkpèr phei hnuin ka’n ding dâwn ngawt a. Tui-puarpàwlêng nèn ka thaw ta huam huam mai a! Pool chhuat ka rap pha ta hauh lo! A hmingin tui-hleuh ka lo thiam sil ve hràm bawk a. Ka hleuh kìr leh ta. Ka inchhek phuan phei bulh bulh a! Thui fê ka hleuh lèt hnu chuan ka’n ding ta chu —feet 3 leka thùk a lo ni ta si! Swimming Trunk hàk loh a hlauhawm khawp mai!  

Thil mi ngaihtuahtîr ve ta chauh—Pool kotlâng tawntirha “3 feet” tih inziak ka hmuh kha—awmze neia ziak a ni tih ka hrethiam ta chauh zu nia! Feet 3-a thùk zàwnah ‘3 feet’ tih an ziak mai a; feet 5-a thùk zàwnah, feet 10-a thùk zàwnah, feet 15-a thùk zàwnah pawh an lo ziak thlip thlep vek a lo ni. Chu thil inziak chu pool-a ka luh hmâin ka lo phèk-en mai mai a. Feet 10-a thùk atang khân ka hleuh kìr leh a ni tih pawh in hrethiam thei tawh mai ang. Feet 15-a thùkah phei chuan diving an bei pawp pawp rèng a ni.

Mi fate chuan tuikhuah pàwnlàn zâwng leh a thùk zâwng mi tin hmuh leh hriat theih tùrin ziakin an lo chhinchhiah thlap a. Tuichèng tùra kalte pawh—kei ang ngawta hawi màwl an ni dâwn lo tih ka hrethiam ta! Fîmkhur dàn tùr chu an hre ngawt ta ve ang.

Pool kotlângah hian—thutna dawhsàn bìk, parasol (zàr-hliap) nena dawh thlap—a awm fer fur a. Chu chu Watchman thuthmun, englai pawha duty-te awmna a ni. Duty-te hi—sipai ang maiin—timing an neih bìk ang zèlah an inthlàk ve thìn.  Thlalàk khi en chiang lehzual teh, i hmu ngei ngei ang. Swimming Pool-a chèngte kha englai pawhin an vil reng a, an inthlahdah thiang lo. Watchman-te hi tui thiam rùrà, an lakah chuan sanghate chu zak chem chem tak tùr an ni!Mizo tlangvâlte hi watchman atân kan tlàk ang em aw? Nula mal-mùm ringawt thlîr doh doh hian—tuichèngte chètsual palhna lam kan lo melh mang lo vang—tih a hlauhawm deuh thìn!

Pool tui hi mi tin inchiah nuai nuaina a ni a, ngaihtuah chian phei chuan, ‘Eng hri-chhia nge kan inkai theih ang aw?’ tih mai pawh awl tak a ni. Mahse, pool chhuat hi glaze-sheet pàwla phah chhuah thlap a ni tlângpui a. Tui rawng a lang fîm duh bìk bawk a. Tin, pool tui hi a thianghlim hrim hrim a —hrìchhe inkai mai mai a theih lohna tùrin clorox damdawi nèna treat sa diam a pùt lùt rengin a luang chhuak reng thìn bawk a ni. Tui tling satliah (stagnant) a ni ngai lo!

Pool tui hi clorox avàngin a rim a awm deuh nghulh a—intleuh faina tùr—tui thianghlima SHOWERS làk theihna pindan a kiang lawkah a awm leh thlap vek a. Hmeichhe intleuhna leh mipa intleuhna a dang leh vek bawk a.  Thil chu a chi kim viau mai!

Tuichèn hi taksa che lo lai a awm thei lo ang tluk a ni a; ril pawh a tâm duh hle. Cafeteria lah kiang lawkah, dawhkàn bial leh thutna chair —Parasol inzâr vekin a lo inchhawp kim vek bawk ang. Pawisa i hman phal athu a ni tawh mai!  Cafeteria hmunah chauh eitùr leh intùr a ni —abàk piah lam pool kianga ken thlen phal pawh a ni tawh lo. Pool-ah bawlhhlawh nawi a lut tùr a ni lo. Pool kotlângah inphelh chawp pawh a chi loh, thuam inthlàkna pindanah inthlàk fel thlap tùr. A hmun takah zèl thil tih tùr a ni ve mai! Chu chu puan nawn puan nawn ngai lo DISCIPLINE awmsa —pool-a kalten an chhia leh tha hriatna hmanga an zawm tlat tùr a ni. Pool kamah instruction tharlâm dawng tùrin tuman an rawn hrilh fâl tawh hauh lo ang che. Chutianga hrilh bîk ngai ngawih gnawih riau i nih chuan MI PANGNGAI TLING LO i ni tawh mai a, i kal nawn leh chu an beisei vak tawh chuang lo vang che.

Tuia i chèn laiin inthlahrung hauh lovin hlimin khèk rawh, a pawi lo. Engmahin a khap lo che. Tawlhpahrìt vingvial ang titih-ah naupang an rawn tleng thla ang, tuiah an tleng lùt bàwrh bàwrh ang. A then swimming goggles nèn, a then chu lifebuoy nèn, life-jacket pawh an rawn inthuam —a discipline dik tak angin an rawn inthuam ve a ni. Hampuar theih hippopotamus lem te, Nghapui hampuar angte pawh an rawn chhawm lùt. An hlimpui khawp mai! Tar upa lam lahin a hnawksak lo chi Noodles an tih an lo zakzeh ve bawk ang, a thente phei chuan an nghâwngah an zem —tuia an pil loh nân veka an hmanruate an ni.

Swimming Pool hi pakhat chauh pawh  a ni lo, inthenawmtlâng vekin engemaw zàt lai a awm a. Duhna ber an pan nal nal mai a. A kotlângah thut-mutna ni pahfàwmin—nula chhe lo fe fe—(pawmlai nei pawh an ni mah nà)—nilumah an inpho er er mai bawk; tlangvâlte pawh chutiang tho bawkin! Kolkota Howrah Rly-Station nena tehkhin chi vak a ni lo khawp mai! 

Outdoor Swimming Pool hi August thla tàwpah a session a tàwp. Favàng leh Thlasik a ral ang a —Nipui a thàwt tanin an hawng leh ang. Tin, lehkha zirlai (students)-te hian inhlawh nâna an hman a ni châwk a, an Academic Session bawhbuai miah lovin Swimming Pool Club rèng rèngte pawhin dàn leh hrai an zam ve vek a ang ber. Indoor-ah erawh chuan tui lumte an la luan luhtîr thei a —dàn leh hrai hranpà a awm ve leh mai bawk. A tlângpui thuin, outdoor-ah chuan thlasìk lai chu tuichèn hunah an ruat ber hran lo a ang.

Discipline engemaw chen chu kan lekkawh —a tluantling zo ngai si lo : Zoram lam i thlîr ve tan dâwn teh ang. Fùr ruahtui tlàk, thlipui tleh hun leh tuilen laiin kan picnic ngai vak lo. Favàng àwllèn leh thlasik (mi ramin tui an chèn duh loh hunah) kan hman hun a lo ni tan ve chauh a. Kan ram luidungah discipline a awm hranpà ngai lo. Picnic tùra chhuah dâwn tèpah, “Bawihte, Bawiha —va fîmkhur hle rawh u aw, a thùk laiah va hleuh VE suh u,” tia chhûngkaw-nu ber thahnemngaihna thuchah kha—chuti teh-luain—kan va ngaipawimawh tawh hran chuang lem lo bawk.

Tlawng River

Adventure Club chesual kha hmuh a hrehawm hle mai! Anni ber pawh khàn hruizên an lo pai hauh lo chu niin! Suar leh kham-khàwkrawk, tui-so-phûl leh tuizàngkhauhva che hnehsawh ber tùra kan ngaihte pawh kha—an lo la infàm kim lo khawp mai! Reièk-Tlawng-kai, lei chhak lawka li virah an inbun lùt sual laklawh a. Tuizàngkhauhvin a beng lùt fuh laklawh ta—vaukam atanga chhantu rèng an nei thei ta lo. An chuanna hampuar-lawng a khaikhup laklawh tawh bawk si … mautlàwn va petu an inhmu zo lo, hruizên va vawrh phei tùr an lo pai îkhâw si lo—Adventure Club-a an mi hmingthate pahnih chuan minute 15 chhùng emaw lekin an nunna an chân hman ta! Hmun pilrila thil thleng a ni lo, hmun ual-au taka thil thleng—an chuanna hampuar-lawng pawhin a dung chen èm pawh a la zawh hman mang bar lo a nih kha! A mimir phei chuan zir tùr kan ngah hle. A inzir sil tawhte pawhin harsatna leh hmaihthelh thil an lo la nei thei khawp mai!

Mi ram changkànga an thil tih dàn tlêm azâwng tàrlan nual atang hian kan ramina  dai ve phàk chin bàka thil fawm khàwm belh tùr chu kan mitthlà thiam uar uar ang tih a rinawm. Thil rèng rèng hi TRAINING a ngai ve zèl mai! Kan ram University, College, High School, Middle School, Primary School, Kindergarten-a zirtîrtute pawh hian HRIAT CHIAN loh an nei ve mawlh ang.

REGIMENTAL SCHOOLS-ah hian thil inzir belh tùr tangkai leh samkhai tak taka tih dàn a tam a. Institution hnuaia zirtîrtute pawhin thil zir belh nân an hmang nasa khawp! An zir hmâ leh an zir hnu chu dàn dang tak a ni thìn. Chutiangho chu ka tawng nasa ve khawp a; chuvàngin, zirtîrtu —chutiang la paltlang lote nihphung tùr chu ka hrethiam thei mai.

YMA, Village Defence Party, Kohhran Thalai Pâwl hruaitute pawhin phàk chin an nei ve vek  a —zir belh tùr pawh an ngah viau. YMA, VDP, Kohhran Thalai-te PICNIC-na hun kan ram lui dungah a awm ve ta zauh zauh —phùr taka kal, lungchhe-vànkaia rawn hàw kìr an tam tawh hle. Lui dunga chèt dàn kalhmang, picnic-a kalten kan hriat chian tàwk loh vàng a ni thei. 

 

Kan Zoramah ve chuan, “thlasik tui chu nèl loh tùr—a fîm kur mai a—pâwnlâng taka kan hmuh hi rin aiin a thùk duh zèk,” ti mai khân—thu dik ni lawi si—a thùk lam fiah chianna awm si lovin hun kan hmang hnem zozai ta. Kan inzirtîr dàn leh infuih dàn thlenga kan thlàk danglam a ngai ve tawh viau mai!

Dr Thangchungnunga’n TUI TLA VENNA tih thupui hmanga a ziak hi a tha khawp asin!

— Dr Thangchungnunga, MS (Ortho)
 
Tùnlai chu khua a thâl leh ta a. K.T.P., YMA., etc. nula tlangvâl mi puan sù a, inhlawha Tlawng/Serluia kal an awm leh teuh tawh a. Vànduaithlàk takin hmànnî lawk pawh khân boralna a thleng leh tawh a. Chuvàngin, tùn hmâ pawha an lo tih thin dàn leh nunna tam tak kan lo chhan tawh thin dàn —awlsam si, tha si hi sawi ka duh a. Hetianga a huhoa picnic/huana an kal rèng rèng chuan an thlen veleh a hotu berin mau tlàwn sei thei ang ber pahnih vèl sàt sela, insùk/picnic-na bulah làk mai theiha dah tùr. Tla an lo awm palh pawhin, mau tlàwn kha va pèk a, hnuh chhuah mai tùr a ni. Tui tla rèng rèng hi vawi 2 emaw, vawi 3 emaw tal an rawn lâng chhuak thìn a. Lâng miah lova tla nghàl vang vang chu sawi tùr an awm ve zeuh zeuh. An hlauhthàwn hian an bula thil awm rèng rèng man an tum a, chuvàngin tui-thiam tân pawh va chhan mai ngam a ni thìn lo, an vawn hi an thlah tawh lo a, an tlàkpui fo tawh tih pawh kan hria a, chuvàngin mau hmâwr kha chu a lo man ngei ngei dâwn a. Hetia tih ziah a nih chuan nunna engemaw zàt kan chhan thei ang.

Class VIII, St. Paul’s High School pawh kan picnic a. Kan thian pakhat hleuh thiam meuh siloin a laiah a va hleuh a, chutih lai chuan Electric ban hi a pil zàn a. A tàlbuai ta a, kan zirtîrtu zînga mi Dominic Lalhmangaiha (ADC Kulikàwn) kha lawnglêng atangin chhan tumin a va man a, an pil dùn ta vang vang a. Rei fê hnuah Dominic-a chu a rawn chhuak hlawl a, lawngah kan lo pawt lùt a. “Engtin nge, engnge i zuk tih?” kan ti a, “Tal chhuah ka zuk tum,” tih chu a chhànna a ni.

Chuvàngin, tui tla inham buai lai taka hman tùr mau tlàwn sei pahnih tal inchhawp zèl ila, nunna tam tak chu kan chhan ngei ka ring tlat a ni. Keimah ngei pawhin ka chhan tawh miau avàngin —ho tè, tha si hi picnic spot ni lo Tlawng/Serlui vèla intihlim duh chuan hei hi hre reng sela ka duh khawp mai.

Ziak belh tùr ka la ngah a nia!

Advertisements

5 Responses

Subscribe to comments with RSS.

  1. Rickyskew said, on November 3, 2009 at 9:31 pm

    I va ti tha em em ve, lo tlawh ziah ka tum thin dawn nia.

    • chawnghilh said, on November 3, 2009 at 10:46 pm

      Welcome to this swimming pool too! Mizo Aw is my favorite, I often read it. I appreciate it.

  2. hmingtea said, on November 7, 2009 at 5:40 pm

    I la mawi thei ngei mai, an bulah khian ding ve tau mai lang —i nalh phian lo’ng maw?

  3. hmingtea said, on November 8, 2009 at 7:25 pm

    Ram changkangahte hi chuan thil hi a nih dan tur ang thlap hi a ni zel mai hi mak a ni mai. Swimming pool tui lum leh nghal an nei theite hi khaw te tak2 te pohin tin lui, beach-ah te lifeguard-te tel lo chuan kal theih lo leh nunna an hlut dante hi entawntlak an ni.

  4. […] Inhmâkhualàwkna Tha —Picnic, Luia chèthonaah etc., November 11, 2009 chawnghilh Leave a comment Go to comments  https://chawnghilh.wordpress.com/2009/11/03/li-leh-tuikhuah-kan-him-zawk-nan/ […]


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: