Chawnghilh's Blog

Hanukkah

Posted in Qualitus : Habitus by chawnghilh on November 13, 2009

 

hi kum tin December thla tawp lama Juda-te ni 8 awh Kùt, ringtu inti nazawng zînga làr hran lèm si lo tak …. Johana 10:22-a lang miau si kha a ni! (Mak angreng tak chu kum 100 chhûngin tum li lai Kislev 25, 26, 27, 28, 29, Tebet 1, 2, 3-a Hanukkah a thlen châng a thleng ve zeuh thìn a. Kum AD 2004-ah pawh Hanukkah chu Kislev 25 – Tebet 3 chhûng khungah a thleng.)

Kislev 25, 26, 27, 28, 29, 30 – Tebet 1, 2

He Hanukkah ai hi chuan Christmas phèna Semiramis-i fa-sâwn Tammuz (Mithra an tih bawk)-a piancham a làr mah mah tawh zàwk lo’m ni?

“Jerusalem khuaa Inpumpèk Kùt (Hanukkah) lai a ni a; chu chu thlasik lai a ni. Tin, Isua chu Pathian Biak In-ah, Solomona hulhliapah a vei a vei a.” —Johana 10:22

Tùn lai khawvèl Christian 95% hian an hre leh ngùt lo mai thei! Luther, Hudson, Spurgeon, Billy Graham, General Booth, Baptist President, Synod Moderator, UPC General Superintendent te etc., pawhin an sermon-a an hman uar êm êm pawh ka la hre na-hek lo!! Tualto IKK, CIPC, The Truth etc., tân leh phei phei!

 Ngai teh, he Hanukkah Kût hi Juda naupang (Messia ring lotu)-ten nuam an ti singkhàw asin! Engkim mai hi an cheimawi a, eitùr lah an hnianghnàr nangiang thîn e. Lawmna thil an inthawn tawn a. Hlimna lam pawchhuak infiamnate an uar a. Fakna hla mawi remin perhkhuang hrui chi tinrêng an kai a. Laichhuat chhira lâmin (sawi kim sèn a har mang e); nimahsela, chùng zawng ai chuan ÉNG CHHIT an hlimpui ber thîn.

En teh! Solomona Hulhliapa vei veia saw! Juda lungmàwl leh hawi lam tùr thlang fel rih loten an hre chiang thei rih ngang lo a ni ber e!

“Eng chen nge tuilairapin min siam dàwn? Krista (Messia) i nih chuan min hrilh rawh,” (Joh. 10:24)

Pu Hrângaia (Padma Shree) nupui September 19, 1987-a a boral khân Video-cameraman-ah min pêm buh bel a. An huana inphùm mai an ni bawk a, phùm fel hmâin an huana thlàn ka zuk tlawh hmasa a. Chutah chuan phêngphehlep pahnih inchhaih lai ka zu hmu fuh hlauh va. Video Reel-ah chuan ka khung tel a. Ka sawi duh miah lo; mahse, video an han chhuah ta chu—an lung tilênga tikhawhar belhtu êm êm a nih thu min hrilh zu nia! Mizo thawnthuah khatiang deuh kha a awm tih i hrechhuak thiam ngei ang!! Chutiang takin Hanukkah atang pawh hian Messia a lan chianna lam, Pathian Fapa Iesua Messia lama lunglèntîra thlìrpui che u ka tum tlat a ni. 

HANUKKAH, Êng Kùtpui an tih —a dik tak zàwkah chuan Hlantharna Kùt (Festival of Dedication, Zotawng Bible-in Inpumpèk Kùt a ti; Johana 10:22).

Hanukkah chungchâng hi, “Bible-ah a inziak lo,” tiin Dvora Waysman chuan News from Israel, December 1987, p. 4-naah a târlang a. Nimahsela, keini Jentail uicho an tih te ni zet a, Messia thisena lei tawh, Apostol kutchhuak ringtute hi chuan, “inziak teh meuh mai,” kan ti thei thung a ni! Matthaia ziak atanga Thu Puan Bu thleng hi kan rin tel tlat avàng zâwkin Bible-ah a inziak ngei a ni kan ti thùk thei ta zâwk zu nia!

Apocrypha-a Makabia I & II-ah Hanukkah chanchin a chìnchhuakin kan hmu thei a; Hanukkah Kùtpui an neih chinah kum tinin Kislev 25 atanga èng chhi tanin ni riat awh kûtpui neiin; 165 BCE (Defore Common Era) atanga he Kùtpui hi Grik-ho nghâwngkawl titliaka zalènna an neih hriat reng nâna an hman thin a ni ta a ni.

Hanukkah awmzia hi Israel Today, November/December 1996. p. 18-ah chuan Hanu = hnehna changa râldo mite chawlhna; Kah = 25-na (Kislev 25-na) tiin a ziak.  

Hanukkah (Hlanthar Kùt) tobul : Hanukkah tobul a chìnchhuak atanga chhuipui che ka duh avàngin Daniela 8 i keu hmasa teh ang. Mak leh dik i hmuchhuak ang aw! Pâwl thenkhatin an han sawi ve thìn tak nàa, lunglèn a hril chang chang mai pawh ni lovin —a hril pha mawlh si lo! Mi thiamten a ngaihnalam an hriat loh a ni bawk si! Mahse, Lalpan a pui ang che, i hrethiam ngei ang.

Daniela 8 thu chu hetiang hi a ni. Babulon lal Belshazzara rorèl kum thumna, 550 BC vèl kha a ni a. Elam biala Shusan lal ina a khawsak laiin inlàrna a hmu a (8:1-2); beràmpa leh kèlpa a hmu a ni [ina vulh chi ve ve, Daniela hian ramsa kawlh a hmuh ihinna kârah [domesticated] vulh chi a hmu tlat hi chhui belh zau tham a tling, Medo-Persia leh Grik lalram inchhûngkhur bih chianna bîkah Bible thu thiamte chuan an ngai] (8:3,4). Berâmpa leh kèlpa awmzia chu Daniela 8:20,21-ah chuan vàntirhkoh Gabriela’n a hrilhfiah nghàl a, “Beràmpa, ki pahnih nei i hmuh kha Media leh Persia lal an ni a. Tin, kèlpa thur tak chu Grik lal a ni: tin, a mit inkàra ki ropui chu lal hmasa ber a ni,” tiin.

  Beràmpa, Medo-Persia chuan 539 BC favàng chhovah khân Babulon Lalram a hneh a (Cf. Dan. 5), 331 BC thlengin Grik Lalram a awm zui ta a ni. Chu chu Daniela 8 thupui hmatheh chu a ni tan ta chiah a. Heti hian a rawn inmung chho ta zêl a.

“Tin, ka ngaihtuah mêk laiin, ngai teh, khawthlang lam atangin lei pum pui chungah hian kèlpa a lo thawk a, lei pawh a khawih lo: tin, kèl chuan a mit inkârah chuan ki langsàr tak hi a nei a,” (Dan. 8:5) a ti. A hrilhfiahna chu Dan. 8:21-ah kan hmu nghàl a, “Tin, kèlpa thur tak chu Grik lal a ni: tin, a mit inkâra ki ropui chu lal hmasa ber a ni,” a ti. Hei hi mihring hrilhfiah a ni ngawt lo. Bible ngeiin a hrilhfiah dàn a ni zàwk e.

Pathian Lehkhathu ang zèlin Medo-Persia hun tàwpah Grik lalram a rawn inkahpupchaw leh ta chiah a, Grik lal hmasa ber chu Alexander Ropuia a niin, 331 BC-ah Medo-Persia a hneh thu History-ah pawh i zir tawh ngei ang le.

A awmzia hre ril thiam (discern) rawh le. Dan. 8:7 tàwpah hian 539 BC-ah lùt tanin Alexander Ropui-a hunah kan lùt mêk a ni. Chutih mêk laiin Dan. 8:8-ah chuan, “Kèlpa chu a intilian ta vak mai a; a lo chak lai tak chuan a ki ropui chu a tliak ta a; tin, a aiah chuan ki langsâr tak pali, kâwlkil li hawiin an lo chhuak a,” tih thu kan hmu ta!

A ki ropui hmasa ber khàn Grik lal hmasa ber a entîr kha theihnghilh suh ang che. Karei maw! He ki ropui tak hi thàwklehkhatah a tliak ta thut mai! June 13, 323 BC khàn Babulon khuaah khawsikin Alexander-a a thi ta a ni.

Engnge ni ta zèl? Alexander-a thih hnuah chuan Dan. 8:8-in a sawi angin ki pali a rawn chawr chhuak leh ta a. Hei hi chhinchhiah ngun rawh; ki palite hi 323 BC hnu lamah ngei an rawn chawr chhuak a ni. Grik lalrama Sipai General pali-te rawn chawr chhuah kum kha 301 BC a ni a —Alexandera thih hnu kum 22 a liam fela rawn chawr chhuak an nih chu! A chiang ngawt mai! Hnialna dang i nei em?

I chhinchhiah ngun leh tùr chu Daniela 8 thu ngau ngauvah hian châng 8-na hnu lama inlàrna thute hi ‘301 BC hma lama intan thar leh thei tùr a awm ngawt lo,’ tih hi a ni. Entîrnân, 301 BC-a ki pali rawn chawrte zînga ki pakhat atangin tlaikhaw hnuah ki TE TAK TE rawn hreu chhuak leh ta kha 301 BC hnu lam ngei ngeia mi a ni tùr a ni a; tin, ki te tak te-in Temple a tihbawrhbàn hun chhûng zîng leh tlai 2,300 pawh chu engti kawng mahin 301 BC hma lam 457 BC-ah a intan thei ngawt lo tih chiang phawt ang che (Cf. Dan 8:9).

Tin, King James Version letlingtute hian Ni 2,300 tia an dah hi Hebrai Original Text-ah Yomim (Days) tih a ni lo hrim hrim tih kan hriat a pawimawh, ereb-boqer tih a nih ang ngeiin Zotawng Bible-ah a dika min lehlinsak, zîng leh tlai 2300 tia kan nei hi kan vànnei khawp mai! Hei tak mai hian Adventists Inzirtîrna Thurin ropui ber, 457 BC – AD 1844 an hmatheh ber thin hi a vaw thiat chiang khawp mai!  

Unau duh tak te u —mit vâr nei ve rawh u. Daniela 7:8-a ‘ki dang pakhat, te tak tè’ a tih leh Daniela 8:9-a ‘ki te tak tè’ a tih hi ki thuhmunah Adventists chuan a ngai thla rawk a. Chìkpui teh mah u! Daniela 7:8-a mi hi chu Lalram PALINA (Rom) atanga sakawlh lu ûm a\ang ngeia rawn chawr a ni a; ki 11-na a ni.

Daniela 8:9-a mi hi chu Lalram PATHUMNA (Grik-Suria) ki atanga ki dang rawn hreu chhuak a ni a, ki 5-na tia sawi theih a ni tih i hre hrang ang u. An hun a thuhmun lo va, an ki pianhmang pawhin inanna rèng a nei lo va, an inlulin dàn pawh a dang daih a ni!

Rome History kan bihin 457 BC-ah an history pawimawh an record Daniela 8:14 nèna inkungkaih tùr thil engmah a awm lo! 753 AUB (ab urbe conditakhawpui din a nih atangin) an tih erawh sawi zau tùr tam tak a awm thung. Duhtâwk rih ta mai ila.

Tùnah chuan Grik-Suria atanga ki te tak tè-in Ram Ropui Palestina a suasam dànah luhpui che ka duh ta!

Worldwide Church of God (Herbert W. Armstrong)-a pâwlte chuan ki te tak te hi Antiochus Epiphanes-ah an puh lo thung a. Herman L. Hoeh-a’n ziaka thu a lo dah ang chuan Hun hnuhnùnga Lalpa Messia lo kal huna che chauh tùrah an ngai thung (The Plain Truth, August 1965, pp. 25-29).

  THUTAK chu eng ber nge ni ta ang le?

Adventists-te chuan zîng leh tlai (Dan. 8:14) tih aia ni (days) tih—a dik lova lehlin an thlàwp zàwk avàngin an kalsual phah a. Tin, WWCG te pawhin until the time of the end (tàwpna hun ruata mi [Dan. 8:19]) tih tak mai an hrilhfiah sual vàng a ni leh bawk a ni!

An ngaihsual ve ve thilte hian thu tak ziding lama hruai ta lovin—a hruai bo ta tlat hlawm a. Hun dangah an bona kawngte kan chhui hun la thleng se.

Time of the end (Tàwpna Hun)’ tih leh ‘End of time (Hun Tàwpna)’ danglamnate hi zir chian a lo ngai khawp! Zotawng mai atanga fiah hlel thilah tawng dang kan pùr a lo ngai thui ta viau! Hei vàng tak hian Mizoram-a  hmasàwnna dàltu lian ber chu sàptawng thiam lo leh bih uluk lo Hruaitu ni site hi an ni ta!! (A hua hua chu an ni chiang a ni mai!).     

Tàwpna Hun chu eng hun nge?

I Bible chuan, “an ram hun hnuhnùng lama bawhchhetuten an vàwr tàwp an thlen hunah chuan, lal hmêl hlauhawm tak, thu khirhkhàn thiam mi a lo chhuak ang, (Dan. 8:23)”a ti zàwk e. Grik Lalram hun hmâwrfêm lam a sawi zâwk a nih si hi!

Grik lalram tàwp dâwn lama ki te tak te kha Daniela 8:14-in a sawi tum chu a ni tlat si! Kha ki te tak te kha Rom a ni lo va; Apokrifa Bu-a I Makabia & II Makabia hian record fel tak a nei khiau a! I chhiar ve tawh ngai em?  A tawi zâwngin târlang ta ila —Vàn Biakbùk, Iesua Messia hna thawhna hmunah ki te tak tein thu a nei lo tih kan hriat a ngai a. Ki te tak tein thu a neih theihna Biakbûk erawh kha chu Solomona Temple, Jerusalem-ah khân a ni tawh zâwk e!

Daniela 8:10-a ‘vàna awmho thleng hialin’ a tih te hi vàn hmun sâng han rùn thu lam a ni lo va; Grik Lalram hun hmâwr tàwp lama Antiochus Epiphanes IV-a’n Juda Temple leh chuta thawktu puithiamte rawng bàwlna a tihbahlahtîr dàn chungchâng leh Juda-te leh Pathian an inbiakpawhna ber Temple chhuhkìr leh a nih a, then thianghlim a nih hnua rawng bàwlna an chhunzawm leh dàn tàrlan a tum a ni.

I hrethiam pha a nih chuan i thlarau lam tâna thurin pawimawh a nihzia i hmuchhuak thiam ngei dâwn bawk zu nia!!

Apokrifa atanga finfiahna : Grik Lalram hun tàwp dâwn lama lal hmêl hlauhawm tak, thu khirhkhàn thiam mi (Dan. 8:23) rawn chhuak ta kha Antiochus Epiphanes IV a ni : 

“Alexander-a sipai hotu thlah, Suria rama lal pathumna Antiochus-a fapa, Antiochus Epiphanes-a chu a sual hle a, 175 BC khân Suria ram lal a lo ni a,” (I Makabia 1:10).

Daniela 8:9-ah chuan, ki te tak tè a lo pêng chhuak a, chhim lamah te…. a tih ang ngeiin Aigupta a rûn tan ta a….

“Lal a nih ngheh hnuin Antiochus-a chuan Aigupta ram a rûn a; Aigupta leh Suria ram lal nih kawp a tum a…” (I Makabia 1:16).

Daniela 8:9-a chhak lamah te, ram ropui lamah te…. a tih ang ngei bawkin, “Aigupta ram a hneh hnu chuan sipai tam tak nèn Israel leh Jerusalem bei tùrin a lo kîr a. Inluling takin Tempul-ah a lût a…. (I Makabia 1:20,21) tih thu kan la chhui thei zèl a ni.

Lal a hrawtna hlawhtling tak pawh, “Lal Epiphanes-a chuan a ram pumah thupèk a chhuah a, “A khua leh tui zawng zawng chu pumkhat an ni ang a, mahni hnam dàn leh sakhua an bànsan vek tùr a ni,” (I Makabia 1:41) tiin.

Tichuan, 168 BC Kislev 15 atangin Antiochus-a chuan Tempul maichàmah tenawm ràpthlàk chu a din a; Judai ram khaw tinah khawvèl mite maichàm a hûng bawk a. Kawtlaiah te, kawtthlèrah te inthawina a hlàn ta a. Dàn Bu (Torah) an hmuh apiang an pawtchhia a, an hàl zèl a. Lehkhabu thianghlim kawl an hmuh apiang leh Dàn zàwm an hmuh apiang Lal thupèk ang chuan an that zèl a. Chutiang chuan thla tam tak hèng misualte hian an thuneihna chu khuaa Israel mi dik an mante chung- ah an lek a …. an fate serh tansaktu tam tak chu Lal thupèk angin an that a, an fa’sênte chu an awrhtîr a, an chhûngte leh serh tansaktute pawh an that zêl a …. Israel mi tak tak te chuan Lal thupèk chu an zawm duh lo tlat a, sa thiang lo pawh an ei duh hek lo. Thuthlung thiang- hlim bawhchhiata sa bawlhhlawh ei ai chuan thih an thlang zàwk a ni, mi tam tak an thi.

Zàwlnei Daniela’n, “Mi thianghlim tawng ka hria…” (8:13) a tih kha hre chiang rawh le! Puithiam Mattathia leh a fate Johana (Gadda), Simona (Thasisa), Juda (Makabia), Eleazar (Avarana) leh Jonathan (Apptusa) te an lo ni reng mai!

Temple chhuh lèt leh tùra Juda-te an rammut hun lai hi a ràpthlàk thìn teh asin! Tam tak an thi a ni. Puithiam Mattathia pawhin a daih sèng ta lo va; mahse, thurochhiah a hnutchhiah lungrun hle (Cf. I Makabia 2:49-69). “Juda Makabia hi, a naupan tèt ata thahrui nei mi a ni a, in hruaitu a ni ang, hmèlma beihnaah thu petu a ni ang….” tiin; tichuan, ani zawng 166 BC-ah khân a thi ta a ni!

“Hàlral thil hlan awm fo te, titiautu bawhchhiatna te, hmun thianghlim leh awmho chu rahbeh tùra pèk an nih te chung- chânga inlàrna chu engtia rei nge ni dâwn? (Dan. 8:13) tih a nih kha!! A chhànna awm nghàl chu, “Zîng leh tlai 2,300 thlengin,” tih a ni! Chu mai a la ni lo… Temple thenfai a nih hun tùr pawh sawilàwk vek a ni, hetiangin, “tahchuan hmun thianghlim chu thenfai a ni ang,” (Cf. Dan. 8:14) tiin!

Zìng leh tlai 2,300 chu Juda-te ni tin inthawina hlan zàt tàrlanna a ni; a ni zàt (number of days) kan chhût duh chuan ni khata vawi hnih thilhlan hlàn thîn an nih miau avângin Ni 1,150 or (Kislev 15, 168BC — Kislev 24, 165BC) chhûng na nà nà zawng Grik miten Temple an luah thung ang a; luah hlen thei lovin Judate’n Temple an chhuhkìr leh tùr thu an hre chiang a ni.

He Ni 1,150 chhûng hian inbeihna a nasa hle thìn. Juda-ho lah an huai, Grik-ho lah chuti bawk! Juda ram- mûte pawh an hah tawngkhawng ve hle thìn, “Keini mi tlèm tèin sawtiang sipai zozai engtin nge kan beih ngam ang? Nilêngin chaw kan la ei lo a, kan hah tawh hle si,” (I Mak. 3:17) ti te pawh an awm ve a ni! An hotu Juda Makabia’n a fuih thatho thar leh thin dàn hi mawi i ti bàng thei bik lo’ng e, “Mi tam tak pawh mi tlèmtein hneh mai theih a ni ngai e; tam tak hmanga chhandam leh tlèm te hmanga chhandam hi Lalpa tàn danglamna a awm lo a ni. Indona chu tam vànga hneh a ni chuang lo, Lalpa thu thu a ni zawk,” tiin (I Mak. 3:18, 19).

Verther takin Grik mite hian Judate chu Sabbath nî kherin an bei uar thîn a. Hun engemaw ti chhûng chu Judaten Sabbath nî-a râl beih lèt an duh loh avângin an inchân nasa hman hle. Mahse, chutiang ngawta hmêlma thal leh chemsente chu sepui ruah tuar chi ni zozai ngawt tùrin an hre ta lo va; “Kan unaute tih anga kan tih ve a, kan nunna leh kan sakhua chhan tùra Sabbath-a Jentail-te kan do lêt ve loh chuan lei chung ata min nuai bo thuai ang,” an ti hlawm a. Chumi nî chuan, ‘Tupawhin Sabbath-a min rawn beih phawt chuan kan bei lêt ve tùr a ni, pùka kan unaute anga thih zawh ai chuan,’ tiin thu an titlu a (I Mak. 2:40, 41).

Ha chang thialin an inhùm sek thar leh ta! An chak lohna an dah \ha a, tha tharin an thawk leh ta!! Tichuan, kum 3 zet chhûnga beihpui thlâkna chuan thil tha a thlen ta!

Juda leh a unaute chuan, “Tùnah kan hmêlmate an tlâwm ta a, Jerusalem-ah Temple thian leh hlàn tùrin i kal ang u,” an ti thei ta (I Makabia 4:36)!! Chumi nî chu Kislev 25, 165 BC a ni. Daniela 8:14 thu a thleng famkim ta! Tichuan, Kislev thla ni 25 atanga ni 8 chhûng chu, Temple tihthianghlim champha kum tin làwm tak leh hlim taka hman ziah thin tùr tih thu an titlu ta a. (I Mak. 4:59). Kislev thla ni 25 niin Temple tihthianghlim tàk chu Bàwkte Kùt kan hmang angin kan làwm dâwn a, hmang ve tùra hrilh che u thain kan hria… (II Mak. 1:18). Temple chu Kislev thla ni 25 ni, Jentailten an tihbawlhhlawh thla leh nî champhaah an hlàn thar leh ta a. Hlim takin ni riat chhûng an lawm a, Bàwkte Kùt angin an hmang. A hma lawka ramsa ang maia tlàngah leh pûka Kùt an hmante kha an hrechhuak a. Tùnah zawng tùmkaute an keng a, Ivy hruia chei mawi tiangte an hawl a, an inzui kual a, ama Temple tithianghlim lehtu ch u hlim taka làwmthu hrilhin an zai a. Juda tupawhin he ni hi kum tin an làwm \heuh tùr a ni tih thu an rêl thlu a. (II Mak. 10:5-8).

Aw le, tuin nge Temple tibawlhhlawh?  Van Biakbuk-ah Iesua Messia chiahin rawng a bawl a, tun hma zawngin Van Biakbuk a bawlhlawh pha ngai lo. Antiochus Epiphanes IV-a’n Biakbuk a tibawlhhlawh.

A nih leh Grik hnuaia an harsat lai taka an pasaltha Makabia hming awmzia hi i hria em? Makabia awmzia chu Tuboh tihna a ni asin! He hunkhirh lai taka Chunglam rawn inrawlhna azâra hmèlmate chhu pherh tùra tuboh neiah an inngai a ni! Kislev 25, 165 BC nî meuh chuan Temple chu thenfai a ni ta! Grik an tlâwm ta! Hnehna chu Pathian mi thianghlimten an chang ve leh ta rih!

Antiochus-a khàn ‘lalte Lal’ a khing em (Cf. Dan. 8:25)? Khing e! Mahse, ‘lalte Lal’ tia ziak hi Hebrai tawng lama hawrawppui an neih ve hranpa loh avângin lalte lal (Hebrai : sar) an ti thung a, Lal Iesua sawina ni lovin —khatih laia an puithiam lalber sawina a ni zâwk, Antiochus-a thupèk rawng tak avânga kuttuara thi puithiam lalber kha Onias-a zu ni ta chiah nghe nghe a (Cf. II Mak. 4:34)!

A nih leh, ‘vàna awmho thleng hialin’ (Dan. 8:10) tih awmzia hi vàn chung sânga mi nge, khawia mite nge? Temple-a rawng bàwl puithiamte sawina a ni e. Antiochus-a khàn hlawhtling takin puithiamte kha an dinhmun atangin a phih thla a ni, ‘arsi thenkhat’-te anga sawi an nih kha (Cf. Dan. 8:10)!

Tin, ‘lal hmêl hlauhawm tak’ tiin Antiochus-a chungchâng a lo ziak a (Cf. Dan. 8:23); eng vàngin nge Adventists-ten ‘lal’ tih aiah ‘Rom Lalram’ an puh thung le? Hebrai tawngin lal chu melek a ti chiang si a! An man fuh loh vâng a ni mai! A dang a awm hran lo ve.

Tin, he Suria-Grik lal Antiochus-a chungchângah hian sàptawng Bible i keu ngam ngat chuan Dan. 8:23-25 inkârah ngawt pawh ‘king, his, he’ tih thumal let kawkalh rem rum chhar khàwm awk tùr i hmu mai ang. Rom Lalram sawina a lo ni lo khawp mai!

‘Kut lova tihtliahin a awm ang,’ (Dan. 8:25) tiin Antiochus-a chungchâng kha hrilhlàwk a ni a; a dik takzet em? “Jerusalem khua maichàma tenawm ràpthlàk an tih, Antiochus Epiphanes-a’n a din kha Juda-te chuan an tichhia a, a hma ang chiah khân Temple hualin lungbang sâng tak an rem a, lal pual kha Bethsur-ah pawh kulh an siam,” a rawn ti a. Lalin chu thu chu a han hriat chuan mak a ti lutuk a, a chau ta dèr a. A beisei ang thil a kal tluan loh avàng chuan a beidawng hle a, a dam lo ta a. A rilru nâ avàng chuan rei tak a dam lo a, a tàwpah chuan a thi mai dàwn a ni tih a hre ta a….(I Mak. 6:7-9). Antiochus-a chu awm laiin 164 BC khân a thi ta chiah reng a ni! (Khandaih lakah a thi lo!) Pathian Thu hrilhlàwkna hi a va dik thìn tak èm!

  Tichuan, point 4 chauhvin Hanukkah chu i bèl chiang teh rih ang :—

 1. In-sorkàrna politic (politically) lamah

 2. Sakhaw (religiously) lamah pawh

 3. An hnam pàrchhuahna lehna (national awakening/socially)

 4. Zàwlnei dik Daniela hrilhlàwkna a daw lo (surety of prophecy)  A nih leh, eng vànga Hanukkah chu ni riat lai awh nge a nih tak? 

Kislev 25 atanga Tebet 2

Amaherawhchu, Hanukkah hun laia èng an chhit dànah Shammai School leh Hillel School kalphung a inang leh ta lo va. Hillel-a zirtîrnaah chuan ‘Hanukkah —ni riat chhûnga èng pakhat zèl ni tina chhit belh tùr’ a tih laiin Shammai-a thung chuan, ‘Hanukkah ni hmasa berah èng pariat chhit a, a ni têla pakhat zèla timit then zèl tùrin’ a zirtîr ve thung; mahse, Hillel-a zirtîrna hi Judaten an pawm ta mah zâwk ni ngei tùr a ni! 

Zawhna pawimawh tak ka zàwt ang che.

Hanukkah Hmasa ber kha zawng a nuam hle àwmin a lang. Zalènna tak tak boruak Judaten an han hîp ta kha a ni a. Mahse, 165 BC atanga kum 100 emaw vèl a han vei leh meuh chuan Rom Lalram chuan Judate a awp bet leh hman ta tlat mai! Hanukkah chiam chiam mah se, an zalèn leh ta chuang lo! Estheri chhanchhuahna azârah zalèn tawh mah se, Grik-hovin an awp bet leh a. Makabia chhanchhuahna azârah zalèn zawr mah se, Rom-hovin an awp bet leh thei tih i hai lo. Gilead thinghnai a chuai, puan hmâwr fêm deh tùr a vâng ta … an damna tluantling Chatuan chatuana an zalèn hlenna tùrin Chhandamtu Pakhat chiah an mamawh ta a ni! Kum AD 29?-a Hanukkah kha Nazareth Iesuan a hmanpui ve thu Hmangaih Johana hian a lo ziak tlat mai (cf. Joh. 10:22)! Chuvàngin, Hanukkah chungchânga Juda-te History hi a dikhlel lo a ni tih a chiang a ni. Nazareth Iesua tel vena ngeiin a nemnghet ta tlat mai! Pathian Thu Bu-a mi a ni si!   

Engati nge Vàn Biakbùk thianfai tùra October 22, 1844 a la tùl cheu ang?

Stephana den a nih mêk lai khân, Thlarau Thianghlima khat a ni a. Pathian ropuizia leh Pathian dinglama Iesua ding a hmu hman tawh a (Cf. TT 7:55f), Pa leh Fa awmna hmun kha pindan pàwnlawi zâwk nge ni ang pindan chhûngril ber? Pindan chhûngril berah chauh Pa entîrna Thuthlungbâwm an hûng thîn. Stephana hmuh kha pindan pàwnlawi zâwk ni ta se, Pa (Thuthlung bàwm) hi engtik lai atanga pindan chhûngril ber atanga hun chhuah nge a lo nih?

October 22, 1844-ah Mitthi chunga Rorèl Chhinna awm tan chauh anga zirtîrna leh II Timothea 4:1 thu hi a inkalh tlat dâwn em ni? Sâptawngah chuan, “the Lord Jesus Christ, who shall judge the quick and the dead at his appearing and his kingdom,” tih a ni a. Mitthite leh minungte ro a rèlsak hun tùr chu at his appearing and his kingdom …. a lo inlàr hunah leh a lalramah a nih ngei tùr thu a sawi chiang bawk si!

A nih leh, Abela chanchin kha October 22, 1844-ah rèl chhin tan a ni chauh maw? AD 64-68 inkâra ziaka awm tawh Hebrai 11:4-ah chuan Abela chungchâng zakhamna làwmawm tawi fel taka ziak a awm a, nang- mahah inchan ta la, Lalpaah chuan i hahdam viauvin ka ring.

Apostol Paula pawh khàn a la dam lai ngei khân “tùnah chuan felna lallukhum chu ka tân dahin a awm tawh a, chu chu Lalpa, ngaihtuahtu fel tak chuan chu mi nîah chuan mi pe ang; ka hnènah chauh ni lovin, a inlàrna ngai apiangte hnènah pawh,” (II Tim. 4:8) a lo ti hman tawh si kha October 22, 1844 a tùl hranpà leh kher em ni? Ani Paula lah kha Abela Roll No. hnu fè-ah a awm hmèl teh rèng nèn!

A nih leh, 1844 October 22-a Lal Iesuan sual tlenfai hna a thawh tan chauh dâwn si chuan Apostol Kohhran-te kha sual tlenfaisak lohho emaw, entika tlenfaisak ve nge an nih tâk ang le? Engvàngin nge AD 30 leh AD 1844 inkâr kum 1,814 dâwn lai mai sual tlèngfai lova Iesua kha a lo awm chawrh chawrh theih? Hebrai 1:3 thu kha dàwtah kan chantîr ngam mai zàwk dâwn em ni?

Thuthlung Hmasaah pawh khân Pindan chhùngril bera thisen an va theh kha Pathianin bawlhhlawhah a lo chhiar tawh thìn ngai em ni? Sual nei lo thisen kha a lo bawlhhlawh tlat em ni? Thenfai a ngaih tàk le! A Fapa thisen Pain a lo pawm avànga Pâ pawmna (lungawina) hmu ka ni zàwk lo’m ni?

October 22, 1844 khân Pindan chhùngril berah Iesua kha lùt tan ta pawh lo ni se, engtikah nge mipuite tân Pathian ngaihdamna a rawn puanchhuah vena nî chu ni ta ang? Kei chuan October 22, 1844-ah pindan chhungrîl berah a lùt tan tih hi ka ring ve thei lo va. October 22, 1844 khàn Pindan chhùngril berah chuan kum 1,814 vèl lai a mite tâna sawipuitu fel niin a lo awm daih tawh tih erawh chu ka ring nghet khawp mai!! Tin, October 22, 1844 kha Yom Kippur ni anga inzirtîrna hi a belhchian dàwl tak tak em? AD 1844 kum-a Yom Kippur kha September 23-ah zuk thleng tlat zâwk si a! Thla sarihna kùt thla riatnaa suan sawntu kha hmânah chuan Jeroboama a nih kha (Cf. I Lalte 12:32)! Tùnlai Jero- boama i hmu chiang thiam ve ta! 

(Mar-Heshvan thlaah Yom Kippur a thleng ngai lo:

Tih tak èmah chuan, Matthaia 24:26-ah, “Pindan chhûngrilahte a awm,” tih thu awih loh tùra Nazareth Iesuan min chah kha a lo kal lehna chungchânga intihderna denchhena sawi kha a ni a. 1844 October 22-ah Krista lo kal tùra an hmuah thlawn tlip mar maina a nih i hriat chian pawh ngaiin ka hria.

Thinga khaikàn a nih lai khân, ‘A kin ta (teleo),’ (John. 19:30) a ti ngei a; sual man bat pèktlàkna a nih vei nèn khân! Min leitu lam atang kha chuan pèktlàk a ni tawh si a. A Pain a lo pawm dân lam erawh kha chu Thènthilhlan Nî-ah khân a chiang nghàl ta bawk a ni!

Khatia a thawhleh hnua Thènthilhlan tùka Magdalini hnèna, “… ka unaute hnènah va kal la, an hnènah, ‘Ka Pa, in Pa, ka Pathian, in Pathian hnènah ka lâwn chho dâwn (I am ascending unto my Father : RSV, NKJV; I am returning : NIV),’ a ti e, ti rawh,” (Joh. 20:17) tia Pa Pathian (Thuthlungbâwm Tak Tak) pana [thisen thianghlim ber hlàn tùrin] a insawi dànah khân Tholeh Iesua kha Puithiam Lalber a nih ngeizia hmu chiang thiam ang che. Pa hnèna a làwn mèk laia Pa hnèna a làwn mêk chanchin va thlena tlàn ta kha Magdalini a ni asin! Thènthilhlan Ni tlai lamah khân Vàn biakbùk atanga rawn kìr leh tawha khàn zirtîrte a pàwl nghàl a, “In chungah thlamuanna awm rawh se,” (Joh. 20:19) a rawn ti thei ta a nih kha! Chu aia thlamuanthlàk Chanchin Tha ka hre ve tawh lo. Tisa leh Thlarauvah ka dam phah ta a ni. I dam phah ve em? Dam nân hmang ngei ang che.

Chuvàng tak chuan, ni 40 a chàm khawfual lai khân a lei lam rawng bàwlna ziaklàwka awm tawh zawng zawng Amaha a thlen famkim dàn mite hnènah a kawhhmuh ta zàwk thîn a nih kha!

Sualte a tlenfai tawh hnuah Vànah a lâwn ta ngei a nih kha! October 22, 1844-a tlèngfai tûrin a lâwn lo ve.

 Tlângkawmna leh Sàwmna : Unau duh tak, kuta sak Temple (Grik : hieron)-ah chhandamna a awm tawh lo! Kuta sak loh Messia taksa, Kohhran (Grik : naos)-ah beisei tùr a awm ta zàwk e.

“Jerusalem khuaa Inpumpèk Kùt (Hanukkah) lai a ni a; chu chu thlasik lai a ni. Tin, Isua chu Pathian Biak In-ah, Solomona hulhliapah a vei a vei a.”

Temple tual sîra Solomona hulhliapa vei vei Iesua Messia hi i thlîr chiang ang u!

Kuta sak Temple hlan thar leh ai khân Iesua Messia hi a hlu daih zàwk. Kan thinlungah hlantharin Iesua Messia hi lo awm zèl zàwk rawh se. Kum 168 BC-a Temple tibawrhbângtu khàn Hmuh- theih pathian a lo inchhâl vei maw! Hmuh theih Pathian dik tak chu Solomona hulhliapa vei vei kan Lal Iesua kha a ni zàwk e, a hmingah pawh Emmanuel (Pathian kan zîngah a awm) tih a nih kha (Cf. Matt. 1:23)!

Kuta sak Temple chhuhlèt tùr khân kum 3 pumhlùm an tha leh zung, nunna sêngin an bei maw! Solomona hulhliapa a vei a vei hnu hun rei lo tèah khân ni thum leh zan thum lei kawchhûnga zalh a nih hnuin Temple Hlun Iesua Messia chu kan nei ta zàwk a ni. “He In hi tichhia ulang, ni thum chhûngin ka tungding leh ang,” (Joh. 2:19)… [nimahsela, a taksa in … (the Temple of his body) thu sawi a lo ni zàwk si!]

Chu Temple zet chu Pathian leh a mite inlaichìnna chuai thei tawh ngai lo tùr atâna ruat a ni.

Hanukkah Kùt-ah chuan Éng an chhi nasa hle mai; mahse, Solomona hulhliapa vei veia kha Khawvèl thim Éntu chuai ngai lo chu a ni zâwk e. Amah ngeiin, “Kei khawvèl èntu ka ni, tupawh mi zui chu thimah a lêng tawp lo vang a, nunna èng a nei zàwk ang,” a ti (Joh. 8:12).

Ngai teh! AD 29 khân Zalènna Kùt angin Hanukkah kha làwm hmingpu mah se, chhùt chian chet chetin an zalèn leh tawh bar si lo! Rom-hovin awp bet leh tawh miau hek! Zalènna kan hmuhna awmchhun, tu khawkhain an hriat lohva vei veia kha Chatuana an zalènna tùr chu a ni. An hre rih si lo!

Hmànah kuta sak Temple an hman theih loh avângin Pathian leh a mite inpumkhatna a chat thei. Tùnah hian khawi kipa kan Temple kumhlun Messia chu i man fuh ang u. Messia kan Temple hlu ber min tihbuaisaktute dinhmun tùr hi eng tak la ni ang maw?

Antiochus-a tihbawrhbàn Tempul kha hlan thar a nih hnuah tihchhiat hlen a la ni thei a. Tùna Messia Taksa Temple chatuana mi tùr leh chuta Pathian faktu la ni tùr te hi engtia rei nge tihbuai i tum ve le? Chu Temple-a lawi lùt tùrte chu nghaisak leh tihnawmnahin awm thìn rih mah ila, kan lawi luhna ber tùr chu a chhe dâwn tawh si lo. Chatuana nunna neite intawhkhàwmna hmun tùr leh Lal Iesua Messia hova kan rorèlna LEI thar chu i nghàkhlel ve tawh ngeiin ka ring thìn (Cf. Thu Puan 5:10).

Kuta sak Biakbùk hi ringtute chakna thahrui ber a ni tawh lo. Bahhnuktea hman tumtute AD 70-ah an mualpho tawh a, chutianga hman tum an la awm cheu a nih pawhin AD 2000 chhovah pawh an la mualpho dâwn chauh zu nia!

Temple Dik tak Iesua-ah chuan inrema lungrualin LALPA fakin i chawimawiho ang u. Chutah chuan kan thiamchanna famkim leh chhuanawm chu kan hmu zàwk e. Lalpan malsàwm che u rawh se. Amen.

October 22, 1844 or Mar-Heshvan 9, 5605 (Tuesday) kha Ethanim 10 (Yom Kippur) a lo ni hauh lo tih Adventist Church-ten an hriat chian a pawimawh! September 23, 1844 (Monday) kha Ethanim 10, 5605 Anna Mundi a ni zàwk e.) Tin, Yom Kippur hi Thawhlehni-ah a thleng thei lo va; October 22, 1844 kha Thawhlehni a ni a, Yom Kippur thlen theihna ni a ni bawk hek lo.

 

to be continued

hi AD 64-68 lai vèla ziak tawh a ni a. “Sualte a tlen fai hnuin chung lama Ropuibera ding lamah khian a han \hu (sat down) a,” (Heb. 1:3) tih thu kan nei hman tlat a. thleng hi ni riat, Hanukkah kùt hlimawm tak 165 BC a\anga Judaten an lo neih tàk \hin chu a ni. An sawi dânin, Juda Puithiam Lalber zungbuna nem hnan Olive bùr la hawn loh (Grik miten an tihbawrhbàn loh) an hmu lèt leh a. Ni khat chhit daih chauh tùra ngaih kha —ni riat lai mak tak maia a daih tàk tlat avângin Hanukkah hi ni riat awh a nih phah ta a ni. A ngaihnawm teh asin! tih khawvèl mit-hmuh leh beng-hriata puanchhuahna zèl tùr atân a pawimawh a; zàwlnei derin Vàn Biakbùk Thenfaina AD 1844 October 22 a lo ti ve pawh chu dàwt muhlùm a nihzia a lantîr bawk a ni. atâna bul \an tharna a nih avàngin hriat reng tlàk a ni, hnam zuih ral mai an nih lohzia tàrlanna Ni Pawimawh a ni lo thei lo; Pathian Nung YAHWEH an biakna Temple tihbawrhbàna awm tawh chu chhuhkîr leha Pathian Nung an biak zawm leh theihna a nih avângin Temple Hlantharna Nî Hanukkah chu hriat reng tlàkah an tuchhuan zèlte tân an ruat ta;Hanukkah chu ram dang mite chimawmna leh chùng mite chu Judaten an hneh lèt ve leh ngeina a entîr a; inawpbehna lak ata an zalènna ni hriat reng tlâk chu an hriat reng fona tùrin;-a’n a tibawlhhlawh a ni. Kislev 15, 168 BC a\ang khân Hmun Thianghlim berah vawk thisen hlànin, Grik pathian Zeus-a lim a la lùt a. Hmun thianghlimah chuan Jentail sipaiten nawhchi- zuarte pawt lûtin —insumkàrna leh zahna eih nei hauh lovin hmeichhiat-mipatna an hmang ta \hin a nih kha!! (“Khurbìn hi a thianghlim!” tia AD 2000 Bàwkte Kùt-a Elder Dârnghàka, Ratu thu sawi ang chauh zu ni ta a!!) Epiphanes tih awmzia chu engnge? Hmuhtheih pathian a intihna hming a ni. Judaten chu chu an ngei lutuk a, Epiphanes tih chu kai-lekin Antiochus Epimanes an tih phah —chumi awmzia chu Antiochus Mi Hawihhai Lo tihna a ni!! An diriamin, an elsèn hneh- sawh ve hle \hîn!!Khawvèl tàwpa thleng tùr nge ni ta ang a, Grik Lalram tàwp dâwn lamah khàn?inkâr ngeia Sual Tlenfaina Famkim kha sawi ta lo leh diriam ta mah maha October 22, 1844-a sual tleng fai tùr chauhva an inzir- tîrna hian Kalvary a sawichhiain —a ngainêp a ni tih hmu fiah thiama a mit tihvàra awm Dr. Desmond Ford-a a han thar ta hlauh mai kha chu, Adventist khawvèl kha kum 1985 lai vèl khàn a nghìnin a nghîng lui lui a nih kha!! An Vàn Biakbùk then thianghlimna te, Mitthi chunga rorèl hmasak chhinna te leh a kaihhnawih zung- zâm chhah tùr tam tak etc., —Pathian Thutak nèna a lo inbàr fuh lohzia a hre chiang ta hle a nih kha!! A lungchhiatthlàk asin! Leviticus 23-ah i hmu em? HMU LO. Chuti a nih chuan LALPA Kùt —Inkhàwmpui Thianghlim chu a ni hran lo a nih dâwn chu!! Grik Lalram hun leh Hasmo- neans te hun inkâra tlazepin Daniela 8:14 thu-a inlàrna, “Zîng leh Tlai 2,300 thlengin; tahchuan hmun thianghlim chu thenfai a ni ang,” tih thu a taka a rawn thlen famkim avànga he Kùt hi lo chawr chhuak a ni tih Adventists-ten an chhui fuh lo hlen dàwn ta hi chu a pawi thui chatuan vawng vawng dâwn hle mai!(Adar 14, 15) i hre tawh ngai em? (Cf. Estheri 9:21f) He Judate Ni pawimawh denchhen hian Estheri Sawipuina nun huaisen dungthùla Messia min Sawipuina hlawhtling hmuh fiah a pawimawh zàwk ang bawk hian, Hanukkah denchhena Pathian leh a mite inpawhna hlu zàwk —kuta sak loh Chatuan Temple MESSIA zàwk dap chiang tùrin ka sâwm hmasa a che u. an ti. Inhrilhna chiang a lanna tùrin Nazareth Iesuan khatih hun lai khân Kalvari Tlâng a la thleng hman rih si lo!! Hnam tin mai hian mahni hnam thawnthu hi kan lo pai ril duh hlawm viau.

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: