Chawnghilh's Blog

there was a time …. all roads led to Rome, even now in some ways

Posted in Qualitus : Habitus by chawnghilh on February 25, 2010

 

 

Jesus is Lord tih a ngamawm mai mai loh hun laia Yahshua hi Lalpa a ni tih tan ngamtuten nghaisak an tawrhna hmun kha a ni. HREHAWM NASA TAK (The Great Tribulation) hun lai khân Jerusalem hmunthuah ringawt pawh Juda mi 1,100,000 an boral a; 97,000 sala hruai darhsarhin an awm bawk. 

Tichuan, Vespasian-a chuan bul a lo tan tawh angin leh Juda saltângte chu rim taka chhawr zuiin Titus-a pawh chuan Flavian Amphitheatre, tùna Colosseum an tih tàk hi a sa pum ta a, kum riat zet zawt (AD 72-AD 80) chhûngin an sa pum hman a ni. Bruce Lee leh Chuck Norris pawh Colosseum chhûngah an in-sparring ngian ngianna film FIST OF FURY kha i en tawh em? Tin, Quovadis Film pawh kha he lai hmun behchhana an chan a ni tho bawk. 

Kum zabi riatna hun laia Bede-a phei kha chuan, “Colosseum a din chhûng chuan Rome a ding ang; Colosseum a chim chuan Rome pawh a tluchhia ang; Rome meuh a tlùkchhiat chuan a rualin khawvèl pawh a tluchhe ve nghàl bawk ang,” a lo ti hial! 

 

A chhûng lam lan dàn 

 

Tin, Titus-a thih hnuah, amah rawn thlàktu Senate Domitian-a khàn Arch of Titus (Tita Kulh) chu Colosseum kiangah ropui takin a din ve leh a. Titus-a’n Ad 70-a Jerusalem a hneh hriat rengna AD 81-a a siam a ni, Arch of Titus chhìp lamah chuan Jerusalem atanga râllàk sum an zàwn chhuak mup mup lai —Menorah an zàwn lai lem, an ker lang tel kher bawk zu nia! Kha AD 70 Jerusalem thil tawrh kha mi tam takin “Jakoba Mangang Ni (Jeremia 30:7)” emaw “The Great Tribulation” tia Matthaia 24-a Isua  thupuan làwk, an khatih lai Juda-te chhuan luhlul leh uirête chung ngeia a thlen dikna a ni tih an hrethiam pha lo rih cheu zu nia! 

Rom khuaa Arch of Titus piah lawkah hian Colosseum, catacomb martar-te ke hniak a tàwpna hmun a awm—Colosseum tih ri kan hriatin Messia ringtu, kan unau kal hmasate martarna min hriatchhuahtìr thìn se; Arch of Titus tih rì kan hriatin Messia phatsantute tlùkhlumna min hriatchhuahtìr thìn bawk se. A khawi zàwk chu nge pan ve kan duh zàwk tàk ang le? An dinna a inhlat lo viau nàin, engtikah mah a khuh hulna tùr an zàrzawm a rinawm loh! 

Matthai 24 thu kha Jentail-te hnèna sawi a ni lo. Messia khàn a zirtîr Juda mite hnènah a sawi a, khatih hun lai ngeia chhuan luhlul leh uirê Juda-te tawrh tur a ni miau, a dikna pawh Tirhkoh Paula chuan heti hian a ziak hman — 

“Nangni, unaute u, Judai rama Pathian kohhran pâwl Krista Isuaa awmte zirtu in lo nih kha, anni chuan Juda-te lakah an tuar angin, nangni pawhin nangmahni rama mite lakah in tuar ve bawk si a. Chùng Juda-te chuan Lalpa Isua leh zàwlneite pawh an that a, keini pawh min hnawtchhuak a, Pathian an tilàwm lo va, mi zawng zawng an kalh thìn; chhandam an nih theihna tùra Jentail-te hnèna thu hrilh min khap si thìn; an sual tehna tikhat fo tùrin; nimahsela, thinur (wrath) chu tàwpkhàwk (Grik – telos); English – uttermost) dèrin an chungah a lo thleng ta.” I Thessalonika 2:14-16 

 

Tui-chik-chhuak mawi 

 

St Peter’s Basilica, Rome hi Thu Puan Bu-a  

“Thuruk Babulon” a tih kha a ni. Ka pa pawh cowboy lukhum khum chunga luh a tum rawk a, an lo phal ikhaw lo! 

Tlùksanna hi a la thleng lo emaw titu ringtu an tam hle; tlùksanna a awm daih tawh avànga REFORMATION pawh Dr Martin Luther-a leh a thianten an lo huaihàwtna kha a rei ve hman tawh hle; mahse, Rom Kohhran hian Nuchhùr (Mother Church) nihna a la chang ta zèl a, a thil chìn tenawmte pawh Protestant Pâwl hming pu ting siin—pâwl tiak thar zèlte hian an chhawm tel zèl tlângpui. St Peter’s Basilica hi hmun namai lo tak a ni, Tirhkoh Paula chuan heti hian a chungchâng a lo sawi diam tawh—hrethiam mi tlêm tè an awm a, hrethiam lo an la tam zàwk cheu — 

 
Tuman engmahin tihder che u suh se; tlùksanna chu a lo thlen hmasak zeta Dàn Bawhchhepa, boral fapa chu a lo lan loh chuan chu mi Nì chu a thleng dâwn si lo va. Ani chuan Pathiana an vuah apiang leh, sakhua zawng zawng dovin, an chunga awm tumin a inchawimawi ang: chutichuan Pathian biak ina thûin Pathian ang hialin a intâr chhuak ang.II Thessalonika 2:3-4. 
Kum AD 1980 khân ka pa (my biological father and spiritual mate) ngei pawh Rom khawpui-ah hian man a tàwk tawh a. Mahse, a rilru a nà lo, “Paula pawh Rom khuaah ngei Krista Chanchin Tha avàng ve thovin man a lo tàwk tawh,” tih thu ber mai khàn a thlarau-nun a chophùr ting zu nia! Tichuan, Kupra thliarkar chung zawna thlawk thla thunga chhunpelhin, Tel Aviv-ah a tum thei a, Palestina ram dung leh vàng chipchiar takin a fang zui ta a. Paula zin dan nen chuan a la inthlau ta tho tho. Anni lawng chesualah, ani thlawhna himdam taka tum theiah.  Jerusalem hmunthûa Pathian faka an inkhâwmnaa thu sawiah an sâwm a, saphunte ang lo takin Hetah hian khaw hmun nghet (continuing city) kan nei si lo va, khaw lo la awm tùr chu kan zawng zàwk a ni. Hebrai 13:14” tih thu beiseiawm hi a ngaithlatute enghelh làwmna mittui luang zawih zawih khawpin a sawi ve thung a ni.

Photos : Dikteii & Dala, Paris

 

WELCOME!   

Lèn luhna thlàkhlelhawmte   

  

Chhang-Ban—USA-ah pawh—a lem hun an lo hre tawh khawp!

Posted in Qualitus : Habitus by chawnghilh on February 19, 2010

Zo-chhang hi vai leh sàpin an ei a — ‘a lem hun an hre lo!’ an ti. A eitute an fing ve zèl tawh! Zo-chhangban an ei thiam ve mai ang tih ringin he Thai Chhangban chanchin hi rawn ziak a ni ta hlauh zàwk e.

Tih tak èmah chuan Thai-ho pawhin chhangban, kàwnglàwng ban mautheiin an âwm ve tawrh a, thil dang bean leh soya bean, rim nei nghir ngher thil thlum nèn an pawlhsawp a. Mauthei nà/pil an hìk fai leh a, belmang a lan zui loh nân! Mauthei hian chhèmthei pawh a tiat thathum lo.  (more…)

Sazuk sa a tui hle …

Posted in Qualitus : Habitus by chawnghilh on February 18, 2010

Deuteronomy 15:22 : “Nangmahnì awmhmunah in ei tùr a ni; thianghlim lote leh thianghlimte pawhin, hèng Sangai te, Sakhi te ang hi chu in ei thei ang; a thisen erawh chu in ei hauh lo tùr a ni; tui angin in leih bàw mai tùr a ni …”

(more…)

Your little TOY can also perform colorful arts!

Posted in Qualitus : Habitus by chawnghilh on February 11, 2010

Lasi nula rawn kal se ka va ti! #1

Posted in Qualitus : Habitus by chawnghilh on February 10, 2010

 

De-Lui kam, Kauchhuah-ah kan riak : Zâwlpui Ram kan thlen hmâ nî chiah—Kauchhuah (Tuikuk inbàwkna) kan zuk thlen tlai—thimhlim thet thetah chuan Mizoram Union Territory-a kan Chief Minister hmasa ber Pu Ch. Chhûnga fapa Zualtea te thianzaho pawh puakrang-silai tha fê fê nèn hian an lo nui khi sâng a—sangha an lo bomb ve lai a ni tho bawk a, an la rammut lai ti ta law law ila a fel ber àwm e. Chutah chuan zàn kan riak dâwn chu a ni ve ta mai a.

A kawtkaiah chuan Jeep kan park a. A khawnàwt naupangten chûl chûl pahin an hual taih reng a. Mut reh hmâ chu naupangho tân thil nuam ve ber a ni ve thei ngei ang. A ngampa zual deuhte’n an hmet ri vawng vawng a! An tlànchhe biru chawn chawn a. Hauh an sàwt chuang lo bawk a—khami zàn na nà nà kha chu kan enjoy tlângah ka ngai ta mai! 

Chaw bêl an chhuang leh ta chûk chûk a. Zànriah hmeh atân âr an talh chawp leh rih—a buatsaih chhûngin an khaw Tuikuk nula leh tlangvâlten kan hmuh ve hrim hrim atân Cultural Show an nei a. Palang an tih (saidawi ûm) chherchhuan kha tla miah lovin an chhìpchhuan, thlangrâ an tuai vir chur chur thul, chaw-ei thlèng an hup thle tawn thek thek a, tla miah lovin engtin tin emaw an thiam riau! An mawngbâwr an ti-èr-poh ìng-euh ki-kawi thiam ngelh ngelh hle bawk. Rimawi chu an nei chaurau fû nàin, an performance rèng rèng kha chu an awi kim ve thei vek a ni ber e!

Eng bûr ruak ruak emawa bati khàwrchawp an chhi èng nual a, diesel oil bàk an chhit loh avàngin a khu a tùr ung dum hle bawk. In kha a thawlêng hrìm ale! Keini, tapchhak dawhthlênga thuin meilum kan hnungpuak a. December thla chanve vèl lai a nih tawh avàngin Chhimthlang lam chu tiauchhùmin a bawh pìk chùt hun lai a ni tawh si. Lungsen atanga la chhuk fê ngai a ni bawk a, Lungsen khawho tân phei chuan tiauchhùm chhah li mawng thùk taka khawsà ang kan ni ber ang! 

Puar takin zànriah kan kìl zui ta a. Kan hai chìm hneh hlein, an rawn chhawp chin na nà nà kha chu a filh tha hle chuan ka hria! Thlèng sil hranpà a ngai lo va; kan hlui kìl kha kan khàwm zui tawp a. Kàwmchâra vawmchhuah tawp kha a ni mai a! Thàwm dang rawn zuitu chu vawk ngèk leh a ngùr ngamtu zàwk thàwm a ni zui tawh thung! Sî hlap hlapin kan dul kan chûl tawh thung a. 

Puanhlap an rawn theh khàwm kârah kan let zui ve ta bâm mai a. Dàp-chhuat àwng kâr atanga thli vàwt rawn thaw heuh heuh kha chu nipui sensat lai atân a awhawm zàwk khawp.  American GI Jacket hring ka hà a, a chhûngah rawng hringduk leh a eng inpawlh, kawr fan thei deuh, nghâwng nei lo ka hà a. Corduroy kekawr hringdukin ka induang thung. Ka pheikhawk kha, Cowboy Boot-ah pawh a pa ber mai chi a ni a. A hmu piang khàn an thlèk ve vawng vawng thìn. Ka inphelh then lo bawk a, ka mu lum viau tho!

Savun-bag chhah tha tak, chutah chuan Asahi Pentax Camera chi thum leh a hun laia ka chhuanvàwr Nikon F3 leh Kodak Color Roll Film 20 chuang zet ka ak a. Changing Bag leh bakcheh tè chi nèn—black and white roll film Ilford FP4 kha a spool tawpin ka pai ngei ngei bawk. A tùl dàn ang zèlin ka duh chin ka hlep thla hlek hlek tawh mai thìn a. Silai hi ka teichhuahna apiangah ka hàwl chhuak ve ziah a; mahse, mi dang ka kalpuiten put an chuh thin avàngin ka puttîr mai thìn bawk.

Zâwlpui panin tlângdung kan zawh : Vàrtianah kan tho va, kan phakchalh mai a. Kan kalna tùr kha 17 Km vèl a nih thu min hrilh a. Tùkthuan ei hmâin kan chhuak ta sang sang a. Tlângdung zui zâwngin, zo-kawngah kein kan kal ta ngauh ngauh va. De lui dung hrûl zèl ni chuan a lang. Kawng a zîmin a chhengchhe hle a, mawngtam meuhva indawmpui a ngaihna lai thingtuluang kàn tùrte a awm nual a, sekhùpthur hnah bàl paha làwnna tùr lungkhàwkrawk pawh a tam fû! Ngâw leh raw-hùng hmun kan paltlang zing hle a. Achângin chul hlui pawh zau tham ve fê fê kan paltlang a. Thlâm hlui chhehvèla zàmzo pâr chuai lamte pawh lung tilêng ting tàwk chu hmuh tùr a tam ve hle. Bawkbàwn tangrah kan melh ru reng a, ril a tâm ve deuh tawh pawh a ni mah nà! A hel ei ngawt pawh tui tham tak a tling. Mîmsîrìkùt hràm inchhàwn leh ràl lehlam ngâw pik atanga rawn tu-ku-ruk loh loh pawh hriat tùr a awm kârlak reng bawk. Lui tè —tui ti chìp chèp kàn tùr kan nei zûr zut bawk a, kawrthìndêng rah tla han sah phel phawk pawk tùr leh kan han seh bawrh bawrh châng a tam mai! Tuisik in a tinuamin a tithlum sùr mai a. An sawi dàn phei chuan kawrthindêng rah leh dangpuithu denpawlh thak sek sawk eiin tuihàl a tihrehzia seprawtui thiam kan zîngah an lo awm leh zèl a! Titi ngaihnawm tak tak nèn chuan hah lutuk lam kan lo mangnghilh ve hret zu nia! Kan chak bawk a, dâr 11:30 AM vèlah chuan phaizâwl lam panin kan chhuk ta deuh zèl a, khùp pawh a dûrùsuih zing khawp mai!

Suar tlèp pàt-èka luite tui luang chè chèa leh chuta lungkhàwkrawk chunga lailèn leh chînràng fu lâwr —an thàwm kan hriat piangin, “Lasi nula rawn inlan ve nawlh se,” kan ti vei khanglâng zèl a. De luidungah hian lasi an tam thìn thu leh sapèla ramchhuakte nèna an intàwn fo thu an sawi chàmchî thìn a. Hmuh ve mai pawh kan hnial lo riau asin le!

Pu Vâra’n min lo dawngsawng : De lui kan zu pawh hma sì, zo-kawng hnimhnawk zia kha. Khàm ti-tih, mau zung filawr uai thla vuana kan uai thlàk mai mai tàkna a tam riau va. Mahse, kan tum-ram kan thleng teuh tawh bawk a, kan helhhawlh zo tawh a ni ber e. Ngaw thim kan pèl fel chiah chu a lo phaizâwl dùrh ta a. Ràl lehlam mual a lang ta uar a. De lui kama rairuangte pawh thlasik nì eng chuan a lo chhun tle siar siar mai bàkah a lo chhêm kùr dulh dulh tawh a. Malpui chen vèla De lui kan han dai kai lui hràm pawh kha a nuam viau. Duh chuan tui dai miah lova lei ràwp tawh tak indawh kaiah khân kan kal thei na meuh mai! Piah leh hretah chuan meikhu kan hmu ta chiai chiai a. In chhetè tè hi hniam tè tèin a lo awm fàr a. Chutah chuan kan va dàk ta hràwk mai a. He lai hmuna mi chèngte hi an hàwkdàk ve ang reng nàin an zakzum bawk sì ni berin a lang. Min hmu duh deuh si, zak bawk si khàn an ring an fàn an fàn vèl chu kan va mit-sìr thei a ni. Buh dêngin hmeichhe lam an tùl hle a. Sum leh suk nèn — naupangte chuan an nu hnute chu an kàwng hnung lama pawt kawi kualin an lo hne ngawr ngawr a. Anni lah chuan an buh den mêk lai chu an inruan awk awk tho va. An tlin tlâng khawp mai! Nimahsela, an nula tleiràwl tìr hnute um tìr erawh chu khuangtum tiat emaw àwrh chauh a ni ve tho!

Hemi hmunah hian Pu C. Ngûra fapa chuan power-tiller khâwl hmangin ram zâwl zawng zawng deuhthàw chu a lo let phut vèl mêk a. Anni chhûngkua hi kut-hna thawk rim mi an ni a. Aizâwl Châltlâng-a WHITE HOUSE neitute an ni. Kum 1985 daih kha a ni tawh a. A power-tiller kha operate ka chak tlat a, ka va pui ve ta hial a. Leilet bial engemaw zàt lai ka let phut zui ve ta a. Thlantui a tla hnem ta bawk a, insil dai tùrin luite pêng pakhata ka va kawi lùt zauh chu … nu pakhat hian chakai a lo khawrh mêk a. A hmatiamin lung a rawn phawk chho va. Ka camera chuan ka lo tin vang vang a. A hnute uai thla zuar mai kha —a sei tham asin … chumi lang tel ngei tùra ka hmeh dâwn tèpin a dingmar ta thut mai chu! Ka hmet hman ta hauh lo! Ka tukkhum thak lo pui ka va hiat rang tak èm! Mi rawn hmu —ani lah a zak bawk si! A hnung lam mi chhawn ta tlat a. A thla ka duh ang thâla ka la hman ta lo kha, ka thil ui pâwl zînga mi a ni ve hial àwm e.

Ka thiante pawh in chhûng daihlimah an lo hlim ham ham hle a. Pu Vâra hovin an lo dawm kim far a. Duichuani an tih kher kher hi zawng —meia han hliau zuai pawhin a alh paw phât thei asin! Chaw-chhùn kan fàkho ta! Tuikuk chaw chhum tuizia ka sawi bâng thei lo—taivâng tui anga thìl thah, an tih hi a lo dik khawp mai! An chawhmeh kha rim nei chi a ni a, inzawh chipchiar chi-ah ka ngai lo. Tam tàwkah a lo tui èm èm mai zèl zawng a ni!

Chawhnu dâr 2:00 PM vèlah kan thian thenkhatte chu Kauchhuah panin an kìr leh ta a. Kei leh ka thianbul bìk nèn —duichuani ûm khat an thlawr chhûng nghàk khawtlaiin kan thu fual  ta a. Tlâng letliamah nî a pil hman ta, a dai ruih tawh a. Pu Vâra khàn, “Tlângdunga in hàwn chuan sakei ka hlauhthàwnpui deuh che u si! Phaizâwl-ah lah—kawng in hre chuang àwm si lo, phaiah hian sai a che zauh zauh bawk si. Lawngin De lui ka zawh chhohpui ang che u,” a ti a. Mahse, lui dunga kan chhoh chuan hun a duh rei lehzual fê dâwna kan hriat avàng leh luia chesual palh kan nih chuan kan bungraw ah ringawt pawh man to tham a nih avàngin, tlângdunga a rang thei ang bera kìr leh tùrin kan insiam ta a. Kan duichuani ûm chu hnahthial hnahin phui takin kan hnawh a. Ka savun Camera bag-ah chuan dìm takin ka thun lùt ve ta a. Camera leh thil dang a buak vaih chuan —chuti hlauh!

Hmanhmawh chuh leh hnuhnawhin kan kìr ve leh ta : Pu Vâra chuan De lui ràl lehlam thleng chuan min thlah a … lu a kai chhekchhawk ta maw tiha kan han invai liam tà chu unau hmêl haih a ni vèl chiah a. Khàm titih, mau zung filawra kan uai thlàkna hmun chu a lo thim ruih tawh a. Hetih hun lai hi thla mang lek lek hun a nih tawh avàngin thla èng a chhuak har hle a. Thingthlavàr èng vû vû chu kan hmuh chu kan han chhar khàwm ngial a. Kan kawng kalna tùra chhit teh kan tum a. A theih loh chiang khawp mai! Thimin min nang chiang ta. Kal lama, “Lasi nula rawn kal se,” kan tihna lui dung khawkràwk kha kan hnaih hle tawh a.

Ka han indap ngial a. Silaimu ka nawr tawlh ka nawr tawlh a. Thil hriatchhuah zawk ka nei —ka thianten ka silai an lo pu haw tawh si, a mu pakhat mah ka lo hawn tel tîr si lo! Chutih lai chuan, nawalh bâwm khat, zàng hai mai hi ka dap fuh mial a. Kan làwm khawp mai a. Ka kutzungpuiin ka’n nawr hawng a, fung khat chiah tak tak hi a lo awm a.  

Mau hnah ro kan han fawm khàwm a, meichher siam tùrin uluk takin nawalh fung khata meichher siam ngei tùrin kan han bei dùn ta a. Ngaw pik hnuai, a dàm rang lam ngang a ni bawk a —hnah ro mah ni se a hnàwm ru riau ni tùr a ni. A kang chhun a kang lâwn, a làwmawm teuh mang e. Mahse, a mit leh ta duak a … nawalh fung dang han nawh leh tùr kan nei ta lo. Thingthlavàr chhar khàwm eng atân mah a sàwt ta chuang si lo …

Ri rek ringawt pawh, a râltit-awm vek tawh —  

 

Lasi nula rawn kal se ka va ti! #2 i lo ngaichâng leh dâwn nia! Thanks for your visit. 

WELCOME!   

Lèn luhna thlàkhlelhawmte   

Ka awt thei ve rù’rà!

Posted in Qualitus : Habitus by chawnghilh on February 8, 2010

 

An sawi dànin … mi ina lènpui chi ka ni vak lo.

Footballer tùr ka ni em? Mi in chhûng luh phatin thil beisei ka nei thìn, an ti. An khum hnuaiah ka bawkvàk lùt thìnin an sawi a. Ball hmuh tuma bawkvàk lùt ka nih ziah thu, min awm thìntuten an sawi chhàwng thìn. Chuvàngin, mi ina lènpui zèn zèn ngam ka ni ngai lo. Ball hmuh zawh loh leh, ka ngèn zui mai thìn a ni àwm e. Hmuh fuh hlauh lahin —hawn tum ruh tlat!

Ka pa khàn tum khat chu rubber ball hring, sertawk tiat vèl thuak hi min leisak ve a. Rei tak chhûng chu ka tleipui mai ni lovin, kan vêng naupangte kawm hlim nân tak ka hmang ve thìn. Kan kawtzâwl, kan vênga kawtzâwl zau ber a ni thìn bawk a, mipa naupang pali panga vèlin football, referee tel lovin kan khèl ve tiang tiang thìn. Kan chhuih goal teh fo pawh ka hre ngai lèm chuang lo. Tùn thlenga ka mumangah te pawh hian—chù kan tualzâwla kan inkhèl chu ka la hmuh châng a awm thìn. Kan vêng naupangah khân rubber ball nei mùm lian ber kha ka ni ve ngat a … thian dangte pawh khan min kàwm chàk bìk hle thìn. Intihthiam loh châng ka thiante ka neihpui ngai lo va, intineitu takin mahnî ball làa thiante ka tihhrilhhai ka hre ngai miah lo. Thian thenkhatte kha chuan an hrat fû thìn. Mahse, tum khat zet chu ka hrilh kha a hai khawp lailêng! Ka ball kha kum hnih dâwnthàw tlo takin ka nei a, a mawih a lo hun ve ta deuh emaw ni —a khawi emaw lai kha a rawn durh ta pep reuh a, a pan zual laiah a ni leh nghàl a. Kan thian pakhat khàn a kutzungchalin a’n nawr na deuh hlek a, a zungchal a lut ta thaih mai a. A pawp ta sàn mai! Ka ui lutuk chuan ka’n hnim ringawt a, a chhûng lam rubber tharlâm rim a nam thar thar a … ka rilrù a vàk thui nasa hle. Ka pan min hau ang em âw? A dang min leisak leh ang em le? 

Kan han pèt leh chiah chu —a rìk dàn a thàwp ta tuih tuih mai a, tlêm tlêmin a rawn durh-pawpna zàwn kha a thlèr belh hret hret a. Rilru a hrehawm duh khawp mai! Phel hniha a phel thleng lek lekin kan inkhelhpui hrim hrim a. Ka ui lutuk chuan a phel hnih chu khawimaw laia ka la dahtha ta tho va … chumi bàk chu ka nu leh paten rubber ball min leisak tawh lo.

Tricycle ka awt thei thin : Hla fe, kan kawmchhak lamah unau-rual tricycle nei an awm a. Kei aiin kum 4 vèl zeta upate an ni. Min kìlkawi thiam riau thu an sawi thìn. An ina min lènpui tawh chuan a neitute ber berin an tricycle an chang tawh ngai lo. Min hàwnpui hmâ loh chu a saddle ber kha ka luah tlat a. A hnung seat-ah ka chuang duh ngai si lo. A neitu zàwk an kel leh-àwl ziah thìn. Min duat thiam a ni mai àwm e. Vai dàwrkai atanga ka pa’n tricycle min leisak hi ka beisei ru reuh reuh thìn a. Mahse, min lei lo hlen ta! Ngèn ta ila, min leisak ang em âw?

Kum 5 ka pèl ve hial tawh àwm e. Ramhnuaia a sava vehnaah ka pan min hruai a. Ka zun a chhuak khawp mai a. Ka zung tau tau va, chutih lai chiah chuan puak ri dàwp a awm a. Ka pa’n sava a lo kàp chu niin—a miniature rifle khân! Ka phu nasa lutuk kha ka zung ìp chhum hmawk a, chumi thu ka nu ka hrilh chu a nui nasa khawp mai a. Min zàwt nawn min zàwt nawn a, ka sawi leh apiangin ka sawi uar thiam telh telh a. Chu chu an làwmah a tla a, min zàwt nawn zing hle thìn! Khami tum khân ka pa’n thing kàk —bânrèk tiat vèl zet zawt hi a pu hàwng a. Khawih zui chuang si lovin kan kawta Khiang kùng zâr hnaui lamah a khai reng a. Eng atân tak chu ni dâwn ang maw? tiin, ka rilrù ka sêng hah fo thìn.

Nimahse, zàn khat chu tuboh nèn, chhènî nèn, thingzaina àrrâ nèn a ri ta tlut tlut mai a. Ka muthilh hlànin, thing ngatin TRICYCLE min lo siamsak ve diam a. Ka mitthlâ hian ka la hmu ve reng thìn. A thiam hi ka ti khawp mai a. Ka thiante pawh chuang hawh ve tùrin an rawn lêng sang sang a, a then intihre deuhte kha chuan, “I pa hian i tawlailìr ke-ah a mauchhûngphùm a phûm ve lo a nih hi …” an tih hi ka la hre reng thìn! Kan chuang ngun bawk a, kan tlo hran lo khawp mai. A ke khàn a mauchhûngphùm a nei lo bawk a, a vàr zau rang hle a. A ke kha a thle tawn tluih tluih thei thìn! A chhiat deuh hnuin ka pain min repair-sak tawh chuang lo va—keimahin—ka theih ang angin ka cheibâwl zui ve ta a. A rìral ràk thlengin ka tleipui khawp. A tàwpah chuan a chasis (khe-zai) chu Mizo chhangban chhum nân ka nu’n a tuah ral ta a ni! Ka pass làwmna chhang chhum nân a ni bawk a—chuti lutukin ka rilru a na zui lo.

School Uniform-ah kan chhûngkua kan buai! Mi chhûngte angin a leina kan nei ve zo ta si lo. Ka nu hi a tap keuh keuh a. Private School, thla tina man chawina sikulah min dah ve laklawh tawh si!  Buai zual lai a inmung chho tan chauh bawk si! Ka farnu tân pawnfèn pàwl a ngai a, a thlàwna kan neih a pawdâng kha ka nu chuan ka farnu tân a thui ta ringawt a. A puan lah a dangdâ èm èm mai a! Kan sikula kan hotunu khàn, “… , a pàwl kan ti ngawih ngawih a, engati nge i nu chuan a pawdâng a rawn thuisak tlat che aw?” a tih hi ka la hre reng thìn. Kan chhûngkaw khawsak harsatzia kha kan Hotunu chhuanawm tak si khàn a hre phàk dèr si lo. “A leina kan nei lo,” tih kha kan zak ve nasa mai si. Kei ngei pawh Sikul Uniform ang chiah hàk tùr ka nei zo lo va; mahse, min en liam ve theihna kawng a awm a, school result titha lawrtu tùrah khân min duh ve miau thìn a ni àwm e. 

Ka râwlthar ve ta : Retheihah pawh retheih zualkai lai hi a la awm belhchhah ve leh a. High School-a mi ten Iptechei —Khiangkawi Iptechei an ah huai huai laiin, ka nei ve zo lo. Tin, mawi pawh ka ti lo va, awh pawh ka awt lo thung. Mangai pheikhawk dum erawh kha chu ka awt ve khawp mai a. A bâin ka nu’n Rs 80 man Dawrkaia a chhûngte hnaivai min ngensak ve thei  a. Simac Art Knitter—Laphiar khâwla a inhlawhna sum rawn lùt bek bekin—installment vawi engemaw zàt laiin a rùl tlìngtlà ta a. Chu pheikhawk dum thar, a Company siai rim nam vang vang nèna ka han bun zet chu—miin nalh min tih lam ka thlèk hman lo, nalh hi ka inti private ve tawp! Pheikhawk ke-artui sakawr ke (hoof of a horse) ang tak tak an chìn laite khân ka awt ngam ve lo. A leina a awm lo bawk a, ka bun lo tluanchhuak ta!

Kàwnghrèn phêng-hlai 007 James Bond : Ka va han awt thei tak! Duhthusàma ka awh thin chu zung-thum-bawk vèla hlai a ni. A man a to tham deuh si! A zawrhna hmuna va chùl hauh hauh te pawh kha nuam tak a tling hrim hrim. A man tlâwm deuh zàwkte kha inch khat vèla hlai chauh a ni lawi si. Ka lei mai dâwn chuan hun rei tak kàwnghrèn hlai mang lo kha ka hrêng dâwn ni berin a lang si! Hrèn ve vat vat ka chàk tawh bawk si! Ka rilru kha a va han belebùt thei tak èm! A hlai nge nge chu ka’n lei ve ta hràm a. Kàwnghrèn a lang chiang lovang tih hlau taka smart taka shirt ka tug in mar at lai te kha! Kàwnghrèn hlai uk emaw a dum hrêng theite kha chu ka hmu sâng khawp a, ka han hrêng ve ta chiah mai kha—ka lung hi a va’n awi tak èm!

Kekawr hmâwr zawm arh : A hun lai chiah ka nang kha kan chhûngkaw tân chuan thil vànneihthlàk lutuk a ni. Kekawr thar leina kan nei zo lo. A hmâwr zawm arh leh kekawr mawng pawp thawm nâna savun heart shape-a kan han bel hnan ngei mai kha—kan chhûngkaw economy nèn a lo inchàwbè tàwk vel chiah a. Mi fate’n an thàwmhnaw tha an tihchhiat (reconditioned)  luih laiin, keiniah ve kha zawng, kan neih that ber mah kha khatiang a ni a … a hun chiaha piang fuh ka inti bâng thei lo. La chîng zui zèl ze, kan chhûngkaw tân chuan thil pawi a ni hauh lo’ng maw le!

Cowboy Jeans kekawr—original dik tak, secondhand ni si, ka pan beng sik vang vanga a leina min han pèk tuma ka pa kha ka pa atâna ka duhzia kha! Motor-Cycle ka awh èm èm, a leina atâna Check a’n signed ni te kha … ka pa mi hausa ni ve miah lovin, ka awh zâwng leina tùra a lo inkhàwl bek bek thìnte kha ka va chhuang thar leh tak èm! Kan duhzâwng min han leisak thei hràm nà khân, nei ber thàwka thàwk a va han awl tak thìn!

Ka ziak zawm chiam chàk mang e … ka bultan dàn a lai laklawh … ziah sèn loh lawmna ka chhar thar leh mêk! Ka la ziak mawlh ang! 

Tùnlaia neih bàk bàka a bâthlau pawha inbel hnial lo angte hi ni ve ta chiah ila—ka nu leh pate retheihna kha a lova sâng belhchhah dâwn tak èm! An fate nih tling zo lo hle reng mah ila, tùnlai mite nèna min khaikhin râlah chuan fa tihnuam kan ni ve thei mai àwm asin! Engpawh ni se, kan rualawhna theihpatàwpa min lo phuhrùksak ve thìn kha, an fate hian kan va rùl lèt zo sêng lo tak èm!

Ka ninhleiin—ka ziak ve nial chauh a nih hi!

Thank You Daddy and Mommy!

WELCOME!   

Lèn luhna thlàkhlelhawmte   

Sunset from my window-view from Aizawl Home

Posted in Qualitus : Habitus by chawnghilh on January 25, 2010

Red Indian tawng thi thei lo # 6

Posted in Qualitus : Habitus by chawnghilh on January 22, 2010

 

RHODE ISLAND : Road Ai-lend i ti mai ang aw! Tùn hma lamah te kha chuan Narragansett-ho an lo khawsa tawh thìn a; tùnah erawh chuan he lai rama buh tîn li hmun emaw àwrh chauhva zauvah Narragansetts mi tlêm tè an inkhuar ta chauh.

Narragansett tih awmzia hi  “ram kilkhàwra mi chèngte” tihna a ni ber mai. Natick tih awmzia hi “tlângram hmun” tihna a ni. Pascoag hi “hmun inrì-na” tihna a ni. Pawtucket pawh “tuikhawhthla tè tham deuh deuh awmna” tihna a ni. Scituate awmzia pawh “luite tui vàwt-dai raih” tihna; Woonsocket hi “chhùm zìn chiai chiaina hmun” tihna a ni bawk e —an Meghalaya a nih ve ber chu!

SOUTH CAROLINA : South Khe-raw-lai-na i tihnèp mai teh ang! Tùn hma lamte kha chuan Cherokee, Yuchi, Catawba, Sewee, Cheraw, Shawnee leh Cusabo-hote an lo chèng tawhna thìn a. Cheraw hnam hi Mizo-te hnam làm chi khat Chêràw Kàn nèna ngaihfin chi ni lul lo se. Tùnlai chhanah erawh chuan Cataws-ho chu Rock Hill chhehvèla Reservation hmunah an chèng ta.

Savannah River hming hi Shawnee hnam hming atanga chhawm a ni a, a awmzia pawh “Chhimlam mi, chhim lama chèngte,” tihna a ni ve mai. Cheraw, Cherpkee Falls, Enoree leh Seneca tih aduang zawng zawngte hi an hnam hming chhawma phuah vek an lo ni hlawm. Cherokee tih hi Muskogee tawng a ni a, a awmzia chu “tawng chi hrang hrang hmangho” tihna a ni. Catawba tih hi Choctaw hnam tawng, “inthen darh” tihna a ni bawk e.

SOUTH DAKOTA :  I rilruah tùn hmâa rawsawt buhfai thlàk thìn thlawhtheihna hming kha emaw i ti ngei ang, i tidik thawkhat tho ve. Dakota tih thumal hi Sioux (shoo tia lamrìk)-ho tawng, a awmzia chu “tang tlâng ho, thawk tlâng” tihna ALLIES a ni e, AXIS i lovin! Tùn hma lamah te kha chuan Teton Dakota, Yankton Dakota leh Arikara te an lo chèn tawh thinna hmunhmâ a ni, an hnam hming an lo invuah dàn kalhmang han chhui zau hret ta ila, “ki (horn)” tihna an lo ni tlângpui hlawm a, hèng hnamte hian an sam hi an khuih zum pìr chho va—bawng ki, se ki ang maiin an lu chhìpa ki pahnih anga langa an khuih pir thin vàng a ni. Tùnah chuan Dakotas-ho chu Reservation lianpui pui awmna hmuna chèng an ni ta, an Reservation pakhat erawh chu Blackfeet an tih hnamte’n an luah ve thung.

Sioux tih thumal hi Chippewa hnam tawng atanga phuah a ni a, a awmzia chu “hmêlmà” tihna a ni. Sisseton an tih bìk —Dakota hnam engemaw zàt zînga mite hming awmzia hi “khaw tui-dùl, dùm hmuna khua” tihna  a ni bawk. Huron tih hi French tawng atanga phuah—Great Lakes hnam chi khat a ni a, a awmzia ni ta bera lang chu “sanghal/ram vawk” tihna a ni e.

TENNESSEE : Old Cherokee an tih bìkte chenna hmunhmâ bìk thìn kha Tennessee hi a ni. Tùn hmâ khân Mound Builder, Tennessee, Cherokee leh Chickasaw-hote an chèng tawh thìn. Tùnah chuan, awm an awm tawh lo!

Tullahoma awmzia hi “khaw hahchàwl” tihna a ni a, Etowah hi Old Cherokee-te chènna khaw hming ni thìn a ni. Etowah awmze meaning hi theihnghilh hmin thàk a nih tawh avàngin, a awmze dang Cherokee thumal an la vawn nun chu Chattanooga an ti. A awmzia eng tak chu ni ang maw? An sawi fiah chuang tawh si lo va, ka hriat phàk bàk a ni ta!

TEXAS :  He Indian thumal Texas awmzia hi “inthianna (friendship)” tihna a ni daih asin! A khum parh nazah zawng “Are you from Texas?” an inti ve ringawt nèn hi chuan inhlat tham tawh tak a ni!

Tùn hma lamah te kha chuan Mound Builder, Caddo, Comanche, Kiowa, Tonkawa, Attacapa, Karankawa, Coahuiltec-te an lo khawsa tawh thìn a. Tùn dinhmunah tak hi chuan Alabamas leh Coushattas hnam tlêmtè an la khawsa ve tàwk tàwk a ni ta ber e.

Cisco tih awmzia hi “sangha thau mawm (oily trout)” tihna a ni. Pecos an tihte hi Spanish-hovin an lo phuah a ni ve lehchhàwng a, Red Indian beràmpute kha pecos tiin an lo vuah vàng mai a ni. Waco tih hming hi Caddo hnam chi khat hming atanga chhawm a ni. Waxahachie tih awmzia hi “bàwngpui awmna khua (cow town)” tihna ve lekfàng mai zu nia!

UTAH : Iu-tah … tiin lam ri ta mai ila —Ute Indians an tih hote chènna hmunhmâ a nih vànga UTAH tih hming chhawm ta mai hi a ni. Tùn hma lamte kha chuan Basket Maker, Cliff Dweller, Ute, Paiute, Goshute, Shoshone leh Navaho te an awm thìn. Tùnah chuan Utes leh Navahos sàng têl tehmeuh an la khawsa a; Paiutes, Goshutes leh Shoshones-hote chu Reservation-ah tlêm tè tèin an khawsa tawh rih!

Uintah an tih chhèn awmzia hi “fâr kùng hmun (pine land)” an tihna a ni. Kanab an tih chuan “tuipui-sùt-hlah” an tihna a ni mai a —Synod Hospital Dùrtlâng awmna tlâng chhìpa willow leh Sam 137-na te pawh min tihrechhuak phàk rum rum e.

VERMONT : Penacook, Mohican (misual.com-a Sandman emaw ti lul lo ila) leh hnam thenkhatten helai hmun hi sa pelh nâna an lo hman thìn, an buannêl ram dai a ni thìn, chènna hmun hlun atân erawh chuan a eng hnamte mahin an hmang ngai lo ni àwm a ni. Tùn dinhmunah pawh —eng hnam mah an khawsa bawk hek lo.

Winooski an tih awmzia hi “lui mawi tak” tihna a ni a. Missisquoi awmzia pawh “lui lian” tihna a ni. Passumpsic tih awmzia pawh “tui fîm lutuk tak mai” an tihna a ni e. Zo-tui-thiang an ti vena a nih hlawm ber àwm hi maw!

VIRGINIA : Powhatan, Tuscarora, Tutelo, Monacan, Cherokee hnamte’n khawhar lo taka tual an lo chaina thin a ni. Tùnah erawh chuan helai hmuna chèng chhunte chu Powhatans thlah kalzèl mi tlêm tè, Chickahominies mi thenkhat leh Mattaponis leh Pamunkeys-hote an ni ta chauh!

Roanoke River hian a hminga a neih chhan ber nia lang ta chu pawisa ang thàwthânga an lo hman thin tuikep chi khat hmingchawia he lui hian a hming chhawm ta hi a ni. Onancock awmzia hi “tiau chhùmin a bawh ram” tihna a ni. Shenandoah pawh “lui luang fel, luang uluk tak,” tihna mai zawng a ni. Hla mawi takin John Denver-a pawhin a phuah tel hial kha le! Rappahannock pawh “lui tui lian leh thut thìn” tihna  a ni e. Quantico awmzia hi “làmna hmun” tihna a ni leh a. Nottoway awmzia pawh “hmêlmà” tihna a ni. Rapidan Lui pawh hi Indians-ho tawng atanga a hming neiah i ngai mai thei; a nihna takah erawh chuan English Queen Anne-i chawngchawia phuah a ni daih thung a. “Anne Suar (rapid Anne)” an lo ti fo tawh thìn asin! Appomattox tih awmzia pawh hi “vaihlo kùng awmna ram” tihna a ni.

WASHINGTON :  He Washington State leh Washington DC hi an inhlat khawp mai—Washington hi USA hmàr-khawthlang tàwpah a awm a; Washington DC hi a hmàr-khawchhak tàwpah a awm thung! Hre hrang chiang mawlh ang che.

Tùn hmâte kha chuan Makah, Quinault, Chehalis, Chinook, Kwallioqua, Twana, Nisqualli, Columbia, Yakima, Coeur d’Alene, Palus-te an chèng thìn. Tùnah erawh—hèng hnam zînga an thlah bângnawi, tlêm tè den denten Reservation an luah ve chang chang ta a ni ber e. Hèng hnamho zîngah chuan Salish-ho an la buk ber mai thei. Snohomish, Clallam, Lummi, Swinomish leh Puyallup-te an ni ta deuh ber mai!

Chehalis an tih awmzia hi “thliarkâra chèngho” tihna a ni. Chelan awmzia hi “tui thùk tak” tihna a ni bawk. Hoquiam hi lui a ni a, “thinga riltâm huam huam (hungry for wood)” a nih thu an sawi thìn a; chutiang takin a kam vèl leh a lui hnârah thing zâr leh a tang tinrêng a inchhèkkhàwm hnekhnuk thìn reng a ni an ti. Walla Walla an tih awmzia hi “lui suar bir bùng tak tak” an sawina a ni a—Nez Percè an tih hote tawng a ni bawk. Yakima awmzia hi “savawm dum” tihna a ni. Tacoma/Takoma pawh “tlâng” tihna. Seattle han tih hian Bruce Lee-a thlàn awmna khua a nih thu i hrechhuak thuai ang; mahse, a khaw hming hi an Indian Lal hmingchawia sak a ni thung e. Spokane pawh Indian hnam chi khat hming a ni a, a awmzia chu “ni fate (children of the sun)” an intihna a ni.

WEST VIRGINIA : Mound Builder an tihte khawsakna thin chu a lo ni tawh. West Virginia chiah hi mi ngote an rawn luh hun laia Indian hnam rèng rèng an awm lohna hmun a ni teh tlat zu nia! Tùnah pawh hian Indians chèng an awm miah lo.

Moundsville hi Mound Builder Indians an tih hoten lei chhùn-vùm lian tham tak sùlhnu an neih a ni. Red Jacket pawh hi Seneca hnama an lalber hmingthang tak hriat reng nâna a hmingchawia phuah a ni. Kanawha River pawh hi an hnam chi khat hming chhàwma phuah a ni bawk. Buckhannon awmzia hi “leirawhchan lui” an tihna a ni a, a kam vèlah leirawhchan an siam thìn a lo ni mah nà! Khaw tam tak hmingte hi Indian hnam hmingchawia phuah an ni nual!

WISCONSIN : Winsconsin tih thumal hi Sauk tawng a ni a—Mizoten kan kan hriatthiam dan tùr angin Tlàkawrh sava chuan kopangah bu an chheh theih nân kua an nei fer fur thìn, chutiang bawkin, sava thenkhatten lui kam khampàngah bu an chhehna tùrin pùk titih leh kua a tam khawp mai a, chùng pùk leh kua awm chek chukte chu Sauk hovin winsconsin an ti ve mai thìn a ni. 

Tùn hmâte kha chuan Mound Builder, Winnebago, Kickapoo, Sauk-Fox, Chippewa leh Sioux-ho an lo khawsa tawh thìn a; tùnah hi chuan Menominees, Oneidas, Winnebagos, Stockbridges, Munsees leh Chippewas-te Reservation-ah an khawsa tawh thung.

Algoma awmzia hi “Algonquin tui,” an tihna a ni. Antigo pawh “englai pawha hring hlap” tihna a ni. Kaukauna awmzia chu “lawng-bungraw thiarchhuahna hmun” an tihna a ni. Kewaunee awmzia hi “ram varak” tihna a ni thung. Manitowoc hi “thlarau chènna hmun,” an tihna a ni. Menasha pawh “thliarkâr” an tihna a ni. Mosinee awmzia chu “sazuk (moose)” an tihna. Oconomowoc pawh “beaver” an tihna a ni mai, Mizo tawngin beaver tihna ka hre lo! Oconto chu “pickerel (nghate ruh ngah) tamna hmun” an tihna a ni bawk! Ogema chu “lungngaihna namai lo,” tihna  a ni leh a, Peshtigo chu “ram vatâwk tlatna lui,” an tihna a ni. Sauk City pawh an hnam hmingchawia phuah a ni. Pewaukee awmzia chu “tuikep tamna dìl” tihna a ni bawk. Sheboyan awmzia hi “Lake Superior chhehvèl atanga thàwm ring tak rawn chhuak kan lo ngaithlàkna hmun” an tihna ni àwm takin an sawi. Wabeno awmzia hi “khawchhak lama chèng hote” an tihna a ni. Wauwatosa awmzia pawh hi “dùmdê” an tih vena a ni e.

WYOMING : Delaware-ho tawng a nih thu kan ziah daih tawh kha … in la chhinchhiah chiang em? Wyoming awmzia chu “phaizâwl zau tak” tihna a ni. Tùn hmâ chuan Cheyenne, Arapahoe, Crow leh Shoshone-ho khawsàkna ram a lo ni tawh a; tùnah erawh chuan Wind River Reservation-ah Arapahoes leh Shoshones-ho an khawsa zui ta chauh.

Cheyenne tih thumal hi Sioux tawng, “ramdangmite” an tihna a ni. Teton an tih awmzia hi “prairie-a chèng,” tihna a ni bawk a. Gros Ventre an tih awmzia pawh “dul kiar lèn lùn ho” tihna a ni. Teton Mountains an tih pawh an hnam hmingchawia phuah a ni ve mai e. Absaroka Mountains pawh Crow Indians-hovin anmahni an inkohna hmingchawia phuah a ni zui ta bawk a. Crow pawh hi “choàk” an intihna a ni ve thova ngaih a ni. Niobrara awmzia hi “lui tui luang ri hawr hawr” tihna  a ni bawk e. Uinta County an tih pawh hi Ute hnam hmingchawia phuah, “fâr (pine) kùng awmna ram” tihna a ni. 

Red Indian tawng engemaw zàt lai kan rawn tàrlan hi USA-a khaw hming, hmun hming, lui hming etc-a hman an ni hlawm a. I kal ve huna tùnhmâa mi chèng hmasate sùlhnu i chhui ran thiam theih zung zung nâna rawn târlang ve mai mai ka ni e. Vaivakàwn, Rangvamual leh Thingthelh khuaa awmte tân phei chuan han tuipui vak tùrah pawh ka ngai chuang lo! Nongrim leh Nongthymai han tih ngawt pawhin a awmze hrethiam tân chuan Nongrim chu Venghlui tihna a ni a, Nongthymai chu Vengthar tihna a ni a —thil hriatthiam a sam uar uar thei tho alàwm, Madanritting pawh Thênkung awmna Mual tihna a ni ve leh mai ang khân!

Chawnghilh’s Weblog i rawn tlawh ve thin avàngin ka làwm e.

 

WELCOME!   

Lèn luhna thlàkhlelhawmte   

Red Indian Tawng thi thei lo #5

Posted in Qualitus : Habitus by chawnghilh on January 21, 2010

 

OHIO awmzia chu “lui mawi tak” tihna a ni —tùn hma lam khân Mound Builder an tihte khawsakna thin a ni. Kum 300 liam tawhah te kha chuan hnam chi khat Erie an tih te, chumi awmzia chu “mei sei tak nei keite” an tih, “zawhte hnam” an tih maiho an lo chèng tawh thìn a ni. Iroquois-ho nèna an indo hnu khân hèng hnamte hi an bo ta diak mai a, a thente kha chuan Iroquois Pâwl kha an zawm ta nia hriat a ni. Ohio chhehvèlah hian Miamis an tihho pawh an lo khawsa tawh thìn a. Delawares leh Indians thenkhatte pawh khawchhak lam panin Ohio vèlah hian thàwkkhat lai kha chuan an lo chèng ve tawh thìn bawk. Tùnah chuan, hèng hnamho hi an chèng tawh lo.

Ashtabula tih awmzia hi “sangha tamna lui” tihna a ni. Chillicothe hi Shawnee-ho tawng, a awmzia chu “fel famkima chherchhuah mihring” tihna a ni. Conneaut awmzia hi “an chhuah tàk atang khân hun tam tak a liam leh ta,” tihna a ni bawk. Cuyahoga awmzia lah “ing-euh, kual,” tihna. Maumee tih a nih pawhin Miami an tihna tho a ni. Mingo an tih chuan Iroquois chènna ram pâwna Iroquois chènghote sawina a ni tho va, a awmzia chu “thâl laia mipui” tihna a ni. Sandusky awmzia chu “hetah hian tuisik thianghlim tak a awm e,” tihna a ni. Tippecanoe awmzia pawh “a fai chiang ngei mai,” tihna a ni. Toronto awmze bulbàl pawh “dìl atanga sasaw kùng rawn to chhuak,” tihna a ni. Scioto River an tih hian lui pêng neuh neuh a ngah èm avàngin “ke tam tak nei,” tiin an koh phah hial.

OKLAHOMA : Choctaw-ho hnam tawng chuan Oklahoma tih awmzia chu “mi sen, vun senho” tihna a ni. Tùn hmâ chuan Oklahoma State-ah hian Kiowa, Caddo leh Osage hnamte an khawsa thìn a; tùnah chuan Oklahoma State hi state dang zawng zawngte aia Indians chèn tamna ber a ni, he State khawchhak lamah hian Reservation an siam hnem rèng  a. Oklahoma hi state a nih hmâ phei chuan, Indian Territory tiin hming a pu zàwk hial nghe nghe. Tùna helai hmuna Indians chènghote chu Cheyenne, Arapahoe, Kiowa, Wichita, Potawatomi, Shawnee, Sauk-Fox, Oto, Kaw (Kansa), Osage, Quapaw, Peoria, Miami, Ottawa, Modoc, Wyandotte, Seneca leh tùna hnam chi nga lungfing zual bìk Cherokee, Creek, Choctaw, Chickasaw leh Seminole te an ni.

Khaw hming tam tak chu hèngho hnam hmingchawia phuah a ni hlawm a. Eufaula pawh Creek Indian-ho khua a ni. Hominy khua pawh hi Indians-hovin eibàr atâna vaimîm an sâwngbàwl dàn kalhmanga an phuah a ni. Tishomingo pawh Chickasaw Lalpa hmingchawia phuah a ni a; Wewoka awmzia chu “tui beleu, ui bauh anga tui bauh lauh lauh” tihna a ni a, kan hriatthiam theih dàn tùr ang chuan, “tui far ri kauh kauh,” tihna tluk vèl a ni mai àwm e.

OREGON : Tùn hma lamah chuan Paiute, Cayuse, Nez Percè, Tenno, Klamath, Tahelma, Kus, Yaquina, Kalapuya, Molala, Tillamook-te an chèng thìn a; tùnah erawh chuan Klamath, Warm Springs, Grande Ronde-Siletz leh Umatilla Reservations-ah hèng hnam tlêma-zâwng chauh an khawsa ta.

Thàwkkhat lai khân Cayuse Indians-hoten ram-tlâ sakawr tam tak manin an hralhchhuak nasa mai a; an thumal pakhat “cayuse” hi ram-sakawr eng ang pawh, Northwest-a an man thin an sawina a ni zui ta. Klamath awmzia hi “bùk thlâma chèngho” tihna a ni.

PENNSYLVANIA : Tùn hmâte kha chuan Mound Builder, Conestoga (Susquehanna), Delaware (Leni-Lenape)-te an lo chèng tawh thìn. Tùnah erawh chuan he State hmàr lam ramrì hrûla Cornplanter Reservation-ah Senecas mi tlêmtè an chèng zui ta chauh a ni.

Pennsylvania ram dung leh vàng zin kual nâna sakawr tawlailìr chung khuh nei (Wagon) hmingthang tak tak thìnte kha Conestoga an ti hlen ta bawk a ni. Aliquippa an tih hi Delaware hmeichhia sawina a nih rualin hmeichhe lukhum sawina a ni pah bawk. Conshohocken awmzia hi “phaizâwl nuam” tihna a ni. Mauch Chunk awmzia pawh “savawm chènna tlâng” tihna a ni. Juniata awmzia chu “an khawsa rei tawh hle” tihna a ni bawk. Kittanning awmzia chu “lui lian ber” tihna a ni. Monongahela awmzia pawh “lui —a kam vèl zâl nuam ruih” tihna a ni. Punxsutawney hi “vaihmite awmna hmun” tihna a ni bawk. Sewickley awmia hi “tuisik tui tak” tihna;  Shamokin hi Delaware tawngin “ngharûl awmna hmun” tihna a ni leh a, Shenandoah awmzia hi “lui a lan dàn mawi zuih raih” tihna a ni. Shickshinny awmzia hi “tlâng panga” tihna a ni leh a. Susquehanna hi “tui (water)” tihna ni leh a. Wyoming hi “phai zâwl zau” tihna a ni bawk e.

Awm zèl tùr —

WELCOME!   

Lèn luhna thlàkhlelhawmte   

Pan lai —nuihzàtthlàk!

Posted in Qualitus : Habitus by chawnghilh on January 18, 2010

 

Hângso tùrin min tîr : Phaitual leilet hi ka pute chhûngkaw thawhrimna azârah kan neih ve phah a. A zau tham ve viau! Leilet hualtu tlâng-pangpèrah pawh terrace kan siam nasa ve hle a. Tui làkna a remchâng bawk a, khamkhawp chu kum tin Pathian zârah kan tharchhuak ve thìn. Kan tuilàkna hnâr lam tlâng pangpèr chu leipui atân ka nu’n a siam a. Thlai chi tinrêng leh thil dang tuihnai tak tak pawh kan thar ve thìn.

Ni khat chu, ka nu’n hâng so tùrin thlâm bèkte lamah mi tîr a. A mai-an zîkno sihsa chu min pawm pheitîr bawk a. Rei ngial ka hîk a. Ka hîk uluk khawp bawk a. Nî a vànlaizâwl ta—ka nu chuan leipui atang chuan, “I bai chhuan a hmin tawh em?” a rawn ti a. Bai chhuan a hmin hun a ni tawh rèng a. A rei ngar ngar tawh bawk a. Kei lah chuan, “Mei ka la chhêm lo …” ka ti ta chheu mai si!

Khami nî zet kha chuan kan chawfàk hun kha a tlai reih rawih hle a ni! Chawhnu dâr 2:00 hnu vèlah chawchhùn kan fàk theih chauh zu nia!

Ka nu khàn nui seih pah hian, chaw kan fàk lai khân heti hian min fuih harh ta a, “Hmangchâng i hriat lehzual tawh zawk nân, thuk nùn hmasa phawt la. Bai tui tùr chhuang nghàl vat la. A inchhuan chhûngin mai-an i hìk zo hman leh vek bawk ang a. Tichuan, i tui chhuan a so ta màw tihin mai-an chu thuaisàwm bawrh bawrha thlàk mai tùr alàwm. Pawlhsàwpa tinàl tùrin dawlzìk ilo fahran pawh i thlàk tel thei a, chi tlêm leh chingal i telh a—a so hlàwk hlàwk i chawh-leh bawrh bawrh khân —ei theihin a hmin chu a ni mai alàwm!” a tih ka la hre reng thìn.

Thil hi a kawnghmang samkhai zàwk hi a lo awm ve vek a; a kalphung hre chiang lova thil tih rèng rèng hi chu a lo phuailuai duh bàkah, hun a heh bìk a ni tih min hriatchiantîr chiang hle a ni.

Photo : MzVision

Awm zèl tùr —

WELCOME!   

Lèn luhna thlàkhlelhawmte